Chỉ ủy quyền quản lý, căn nhà vẫn bị bán với giá 600 lượng vàng SJC
Theo trình bày của ông S. (ngụ tại Mỹ), căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu, TPHCM vốn là tài sản của bố mẹ ông là cụ P. và cụ T. Sau khi hai người qua đời, căn nhà trở thành di sản của bốn người con gồm bà T., bà K., ông S. và ông M.
Năm 2002, ông M. (em trai ông S.) qua đời. Do sinh sống tại Mỹ, ông S. và chị gái T. ủy quyền cho con trai ông M. quản lý, sử dụng, sửa chữa căn nhà và liên hệ với chính quyền địa phương.
Theo ông S., nội dung ủy quyền không bao gồm quyền bán hoặc chuyển nhượng căn nhà. Năm 2004, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu căn nhà đứng tên cụ P. và cụ T.; hồ sơ kê khai do con trai ông M. thực hiện. Đến năm 2008, khi về Việt Nam, ông S. mới biết năm 2007, vợ và con trai ông M. đã lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản, trong đó xác định ông này là người con duy nhất của cụ P., cụ T. để nhận toàn bộ di sản.
Sau đó, căn nhà được bán cho vợ chồng ông Th. với giá 600 lượng vàng SJC. Hợp đồng mua bán được công chứng, sau đó bên mua hoàn tất thủ tục sang tên và xây dựng lại căn nhà.
Cho rằng quyền thừa kế của mình và hai người chị đã bị bỏ qua, ông S. khởi kiện, yêu cầu hủy văn bản phân chia di sản và hợp đồng mua bán nhà. Ông S. yêu cầu bên mua thanh toán tổng cộng 450 lượng vàng SJC, tương ứng giá trị phần quyền lợi mà ông và các đồng thừa kế cho rằng mình được hưởng.
Ở chiều ngược lại, ông Th. cho rằng giao dịch đã được công chứng, hoàn tất thủ tục sang tên và họ không biết ông S. cùng các chị là những người đồng thừa kế. Sau khi nhận nhà, vợ chồng ông Th. còn đầu tư gần 8 tỷ đồng để xây dựng lại.
Năm 2010, TAND TPHCM xét xử sơ thẩm và bác các yêu cầu của ông S. Tòa phúc thẩm sau đó giữ nguyên bản án. Tuy nhiên, năm 2013, Chánh án TAND tối cao kháng nghị bản án phúc thẩm. Năm 2014, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao quyết định hủy cả bản án sơ thẩm và phúc thẩm, giao hồ sơ cho TAND TPHCM xét xử lại.
Theo Hội đồng Thẩm phán, căn nhà là di sản của bố mẹ ông S., về nguyên tắc có bốn người thừa kế. Các cấp tòa trước đó chưa làm rõ việc ông S. và chị gái T. có ủy quyền cho người cháu quản lý căn nhà nhưng không được bán hay không. Nếu nội dung ủy quyền đúng như ông S. trình bày, việc sang tên căn nhà cho người thừa kế của ông M. cần được xem xét lại.
Tòa tối cao cũng yêu cầu làm rõ quá trình mua bán, đặc biệt là việc bên mua có biết căn nhà là tài sản của nhiều người thừa kế hay không. Đáng chú ý, hợp đồng công chứng chỉ ghi giá 200 triệu đồng, trong khi các bên khai giá giao dịch thực tế là 600 lượng vàng SJC.
Cho rằng những tình tiết quan trọng chưa được xác minh đầy đủ, Hội đồng Thẩm phán nhận định việc bác yêu cầu của ông S. là chưa đủ căn cứ. Hai bản án trước đó vì vậy bị hủy để xét xử lại theo quy định.
Bất ngờ xuất hiện hợp đồng thế chấp hơn 17 tỷ đồng
Tại phiên tòa sơ thẩm năm 2020 do TAND TPHCM xét xử, ông S. vẫn cho rằng căn nhà là di sản do bố mẹ để lại cho bốn người con và việc bán nhà đã xâm phạm quyền thừa kế.
Trong khi đó, vợ chồng ông Th. cho rằng họ mua nhà ngay tình, dựa trên giấy tờ hợp pháp và không biết có tranh chấp thừa kế. Sau khi mua, họ đã nộp thuế và xây dựng lại căn nhà. Nếu giao dịch bị hủy, họ yêu cầu được hoàn trả 600 lượng vàng SJC và chi phí xây dựng.
TAND TPHCM quyết định bác toàn bộ yêu cầu của ông S. và các đồng thừa kế, không hủy văn bản phân chia di sản, hợp đồng mua bán và giấy chứng nhận đã cấp cho bên mua. Tòa cũng không công nhận căn nhà là tài sản chung của các đồng thừa kế.
Không đồng ý với phán quyết, ông S. cùng hai người liên quan kháng cáo, yêu cầu sửa bản án và chấp nhận các yêu cầu khởi kiện.
Tại phiên tòa phúc thẩm, vợ chồng ông Th. xuất trình hợp đồng thế chấp căn nhà cho một ngân hàng để vay hơn 17 tỷ đồng, đồng thời đề nghị đưa ngân hàng vào tham gia tố tụng.
TAND cấp cao tại TPHCM nhận định đây là tình tiết mới, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của ngân hàng nhưng chưa được xem xét ở cấp sơ thẩm. Do cấp phúc thẩm không thể khắc phục thiếu sót này, TAND cấp cao tại TPHCM hủy bản án sơ thẩm và giao hồ sơ cho TAND TPHCM xét xử lại.
(Tham khảo Bản án số 500/2022/DS-PT ngày 27/7/2022 của TAND cấp cao tại TPHCM)
