Quá trưa một ngày cuối tháng 11-2025, TAND Khu vực 9 - TP HCM kết thúc phiên xử. Tiếng dép, tiếng thì thầm loãng dần theo dòng người tản đi. Phiên tòa khép lại nhưng người dự khán không thôi tự hỏi: "Ai đang kể đúng về bi kịch dưới mái nhà trên đường Độc Lập, phường Phú Thọ Hòa, TP HCM?".
Sập bẫy
Sau hơn 4 năm theo đuổi vụ kiện với những lần hoãn xử, ông P.Q.V (54 tuổi, nguyên đơn) không còn đủ sức đến tòa. Phía bên kia, bà T.L.A (47 tuổi) liên tục trao đổi với luật sư. Những con người ở hai đầu chiến tuyến mang theo 2 câu chuyện trái ngược nhau về cùng 1 căn nhà. Căn nhà ấy được vợ chồng ông V. dựng lên trên khu đất hơn 800 m2 mua từ năm 2017. Tại đây, ông V. còn kinh doanh quán ăn.
Nguyên đơn khai có 4 lần ký rồi hủy các hợp đồng bán, đặt cọc nhà với bà A. Theo lời ông, chuỗi giao dịch xảy ra do em ông nợ bà A. số tiền lớn, còn vợ chồng ông vừa mua đất cất nhà. Đất rộng nhưng có phần là đất nông nghiệp, có phần vướng quy hoạch, không thể tự thế chấp vay vốn. Bà A. vừa là chủ nợ vừa là bạn, lại đang làm tại ngân hàng nên gợi ý: "Ký hợp đồng bán nhà để hợp thức hóa hồ sơ vay ngân hàng, xong việc sẽ hủy".
Tin tưởng, ông V. quyết định ký giấy bán nhà. Bà A. dùng hồ sơ này vay ngân hàng được 17,2 tỉ đồng. Rồi như lời hứa, khi tất toán khoản vay, bà chủ động hủy hợp đồng. Số tiền vay được đem "cấn nợ" nhưng vẫn chưa đủ. Lần lượt, ông V. tiếp tục ký với bà A. 2 hợp đồng bán, đặt cọc nhà nữa với niềm tin hồ sơ chỉ dùng vay vốn. Nhưng khi ký hợp đồng sau cùng, bà A. bất ngờ đòi nhà vì cho rằng đây là mua bán thật. Bức xúc, ông V. khởi kiện.
Bà A. chỉ thừa nhận đã ký 2 hợp đồng mua bán, phủ nhận việc gợi ý làm hợp đồng giả cách vay tiền "cấn nợ". Theo bà, khoản tiền vay được sau hợp đồng bán nhà đầu tiên đã đưa hết cho ông V., coi như "tiền mua nhà". Sau đó, hai bên hủy hợp đồng, thay bằng hợp đồng 5 tỉ đồng. Lý do hạ giá bất thường hơn 14 tỉ đồng là "giúp" ông V. né thuế. Bà quả quyết 17,2 tỉ đồng mới là giá mua bán thật dù con số ấy không nằm trên bất kỳ hợp đồng nào.
Khi vụ án đưa ra ánh sáng, TAND Khu vực 9 xét xử sơ thẩm lần 1 đã bác các lý lẽ của bà A. Tòa cho biết ông V. không có động cơ "né thuế" vì cơ quan chức năng xác nhận đây là căn nhà duy nhất, thuộc trường hợp miễn thuế.
Phiên xét xử sơ thẩm lần 2 vụ án
Tòa phơi bày 4 lần ký rồi hủy các hợp đồng mua bán, đặt cọc của hai bên. Trong đó, có 1 hợp đồng đặt cọc 56 tỉ đồng đầy đủ chữ ký của cả hai. Hợp đồng này nằm trong hồ sơ tín dụng bà A. vay 8 tỉ đồng. Khớp với lời khai ông V. không biết bà A. dùng hợp đồng 56 tỉ đồng này vay ngân hàng, phía ngân hàng thừa nhận khi khảo sát thực tế căn nhà để cho vay, họ chỉ cần chữ ký của bà A. - "chủ tài sản tương lai", mà không hỏi ý kiến hay cần chữ ký đồng ý từ gia đình ông V. - những người đang trực tiếp sống và kinh doanh tại đây.
Từ những bất thường trong hợp đồng bán nhà, cùng chuỗi chứng cứ nhà ông V. chuyển khoản "trả lãi" cho bà A. thời gian dài và chưa bao giờ bàn giao nhà, HĐXX tuyên giao dịch bán nhà là giả tạo nhằm che giấu giao dịch khác.
Bà A. kháng cáo, TAND TP HCM xử phúc thẩm tuyên hủy án sơ thẩm. Lý do là cần làm rõ dấu hiệu hình sự quanh "giao dịch bị che giấu", đặc biệt là việc quán ăn nhà ông V. bị đập phá ép ký các hợp đồng "lạ". Vụ việc này cơ quan công an đã khởi tố nhưng đang tạm đình chỉ điều tra do chưa xác định được thủ phạm.
Lệch pha
Ở phiên sơ thẩm lần 2, vẫn những chứng cứ cũ nhưng lời khai của bị đơn xoay chiều. Bà A. đề nghị tòa chỉ công nhận hợp đồng bán nhà sau cùng, giá 5 tỉ đồng, bỏ qua chuyện bà đã thanh toán 17,2 tỉ đồng.
Đứng trước chất vấn về hợp đồng đặt cọc 56 tỉ đồng, bà A. tuyên bố: "Chưa từng ký". Từ "mắt xích" phơi bày bản chất giả tạo của giao dịch được HĐXX sơ thẩm lần 1 chỉ ra, chứng cứ này bỗng trở thành "hợp đồng ma" dù thực tế nó đã hoàn thành vai trò "công cụ kỹ thuật" giúp bà A. vay 8 tỉ đồng tại ngân hàng. Chứng cứ bị "bức tử" khiến ngân hàng lúng túng, còn tòa án thì chọn tin lời phủ nhận của bị đơn vì cho rằng ngân hàng không giữ bản gốc để chứng minh hợp đồng này có thật.
Mặt khác, nguyên đơn còn nộp cho HĐXX loạt sao kê ngân hàng ghi: "Anh V. đóng tiền ngân hàng nhà đường Độc Lập", "Anh V. đóng tiền lãi…". Dòng tiền từ vài trăm triệu đến vài tỉ đồng đều đặn chảy vào tài khoản của bà A., kéo dài suốt nhiều năm sau khi "mua bán" hoàn tất.
Thế nhưng, một lần nữa, TAND Khu vực 9 chọn tin lời bà A. rằng đây là tiền ông V. chia "lợi nhuận kinh doanh" quán ăn dù bà không cung cấp được bất kỳ chứng từ nào chứng minh có hùn hạp. HĐXX còn tin tưởng nội dung chuyển khoản ghi "trả lãi" là ông V. tự viết, còn bà nhận tiền suốt nhiều năm mà không quan tâm nội dung tiền đã nhận. Từ đó, tòa tuyên nguyên đơn mất nhà, quyền sở hữu thuộc về bị đơn.
Trong tố tụng dân sự, tòa án có quyền tự do đánh giá chứng cứ. Song, khi một lời khai thay đổi vẫn được chấp nhận mà không đòi hỏi bổ sung nhiều chứng cứ kiểm chứng; khi những nghi vấn về cưỡng ép, về tín dụng đen từng được cấp phúc thẩm nhấn mạnh cần làm rõ, không còn giữ vai trò trung tâm; khi các tài liệu bất lợi cho giả thuyết "mua bán thật" được xếp ra phía sau để các chi tiết ủng hộ giả thuyết ấy đưa lên trước, cảm giác về một cán cân nghiêng là điều khó tránh khỏi. Bản án sơ thẩm lần 2 một lần nữa bị kháng cáo…
