Một trong những hiểu lầm phổ biến là ăn quá nhiều thực phẩm màu vàng hoặc giàu beta-carotene như cà rốt, bí đỏ có thể gây vàng mắt. Thực tế, tiêu thụ quá nhiều beta-carotene chỉ có thể khiến da hơi ngả vàng cam, đặc biệt ở lòng bàn tay hoặc bàn chân, nhưng không làm củng mạc mắt (lòng trắng mắt) đổi màu.
Theo các chuyên gia, mắt vàng hầu như đều liên quan đến sự tích tụ bilirubin và cần được kiểm tra y khoa thay vì tự xử lý bằng các mẹo dân gian.
Thông thường, lòng trắng mắt có màu trắng sáng. Khi vùng này ngả vàng, nhiều người cho rằng nguyên nhân do thiếu ngủ, ăn đồ nóng hoặc dùng nhiều thực phẩm màu vàng. Tuy nhiên, vàng mắt thường liên quan đến sự tích tụ bilirubin - sắc tố màu vàng được tạo ra khi cơ thể phân hủy hồng cầu già.
Ở người khỏe mạnh, bilirubin được gan xử lý rồi đào thải qua mật và phân. Nếu quá trình này bị gián đoạn, bilirubin sẽ tích tụ trong máu, khiến da và mắt chuyển vàng. Tình trạng này còn được gọi là vàng da, vàng mắt, có thể do một số nguyên nhân.
Bệnh gan
Gan đóng vai trò xử lý bilirubin và loại bỏ độc tố khỏi cơ thể. Khi gan tổn thương, khả năng chuyển hóa bilirubin suy giảm, khiến sắc tố này tích tụ trong máu.
Một số bệnh gan thường gây vàng mắt gồm viêm gan virus, gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc ung thư gan. Người uống nhiều rượu trong thời gian dài cũng có nguy cơ cao tổn thương gan và xuất hiện vàng mắt.
Ngoài thay đổi màu mắt, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, sụt cân, đau tức vùng bụng phải hoặc nước tiểu sẫm màu. Đôi khi phần lòng trắng mắt thường đổi màu trước cả khi da chuyển vàng, do đó đây có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lý gan.
Tắc mật và bệnh túi mật
Ngoài gan, hệ thống dẫn mật cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đào thải bilirubin. Mật được sản xuất ở gan, lưu trữ trong túi mật rồi đi qua ống mật xuống ruột non để hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Nếu đường mật bị tắc do sỏi mật, viêm túi mật, nang hoặc khối u, bilirubin không thể thoát ra ngoài và bắt đầu tích tụ. Người bị tắc mật thường có biểu hiện vàng mắt đi kèm đau bụng, sốt, ớn lạnh, ngứa da hoặc phân bạc màu.
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật lấy sỏi hoặc cắt túi mật để giải quyết tình trạng này.
Bệnh về tụy và rối loạn máu
Tuyến tụy nằm gần hệ thống ống mật nên các bệnh như viêm tụy hoặc ung thư tụy đôi khi cũng gây chèn ép đường mật và dẫn đến vàng mắt. Bên cạnh đó, các rối loạn máu khiến hồng cầu bị phá hủy quá mức cũng có thể làm tăng bilirubin trong máu. Các bệnh như thiếu máu tán huyết hoặc thiếu máu hồng cầu hình liềm là ví dụ điển hình.
Trong những trường hợp này, ngoài dấu hiệu ở mắt người bệnh có thể đồng thời xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc da xanh xao.
Các bác sĩ khuyến cáo nên đi khám nếu mắt vàng kèm sốt, đau bụng, buồn nôn, ngứa da, nước tiểu sẫm màu hoặc mệt mỏi kéo dài. Tùy nguyên nhân, người bệnh có thể cần xét nghiệm máu, siêu âm hoặc chụp chiếu để chẩn đoán. Việc điều trị chủ yếu tập trung xử lý bệnh nền như viêm gan, sỏi mật hay tắc mật.
(Tổng hợp)
