Bí ngô (Cucurbita moschata) là một trong những loại cây rau quan trọng và quen thuộc nhất, được tiêu thụ rộng rãi từ các vùng nông thôn cho đến đô thị. Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược cổ truyền Việt Nam nhận định bí ngô còn là một "kho báu" dinh dưỡng quý giá.
Ngoài thịt quả, các sản phẩm phụ như hạt, lá và vỏ bí ngô cũng được khai thác tích cực trong ngành công nghiệp thực phẩm để làm các thành phần chức năng, ứng dụng trong sản xuất bánh, đồ uống, súp, mứt...
Bí ngô mang lại giá trị cao nhờ nguồn dưỡng chất phong phú và đa dạng. Toàn bộ từ thịt quả, hạt, lá đến vỏ bí ngô đều chứa lượng lớn các hóa chất thực vật, chất chống oxy hóa, vitamin, khoáng chất và axit béo có lợi.
Cụ thể, các bộ phận này cung cấp dồi dào các hợp chất hoạt tính sinh học bao gồm carotenoid, lutein, zeaxanthin, polyphenol, vitamin E, axit ascorbic, phytosterol, selen và axit linoleic. Đây đều là những chất chuyển hóa quan trọng giúp kiểm soát quá trình phát triển của thực vật và mang lại giá trị sinh học vượt trội cho con người.
Nhờ sở hữu bảng thành phần dinh dưỡng ưu việt, việc tiêu thụ bí ngô mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong việc bảo vệ sức khỏe, phòng ngừa và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý mạn tính.
Phòng ngừa và giảm nguy cơ ung thư: Dầu hạt bí ngô giàu sắc tố carotenoid giúp phòng chống sự phát triển bất thường của tế bào. Việc tiêu thụ hạt bí ngô có mối liên hệ nghịch đảo với nguy cơ mắc các bệnh ung thư phổ biến như ung thư vú, trực tràng và phổi.
Bảo vệ tế bào não và giảm căng thẳng oxy hóa: Các chất chống oxy hóa trong lá và protein hạt bí ngô giúp ngăn ngừa tổn thương não do peroxy hóa lipid ở các trường hợp suy dinh dưỡng protein - năng lượng. Dầu hạt bí ngô cũng hỗ trợ điều trị tác dụng phụ của độc tố aflatoxin lên mô não.
Hỗ trợ điều trị trầm cảm và co giật: Hạt bí ngô chứa hàm lượng lớn tryptophan (576 mg/100g), tiền chất tạo serotonin giúp chống trầm cảm tự nhiên. Ngoài ra, chiết xuất hydro ethanol từ lá bí ngô có đặc tính giãn cơ, hỗ trợ cải thiện tâm trạng và các rối loạn hệ thần kinh.
Cải thiện và bảo vệ chức năng gan: Sản phẩm chế biến từ hạt bí ngô (như bột và dầu hạt) góp phần điều hòa chuyển hóa lipid, giảm cholesterol, triglyceride, LDL-cholesterol, đồng thời cải thiện chỉ số men gan (AST, ALT) và tăng cường khả năng chống oxy hóa cho gan.
