Tôi thường xuyên bị đau mỏi lưng, nhất là vào mùa đông. Mỗi khi đau, tôi hay rang ngải cứu rồi chườm dưới lưng và thấy triệu chứng giảm rõ rệt. Xin chuyên gia cho biết cụ thể hơn về công dụng của cây ngải cứu và cách sử dụng thế nào cho đúng, an toàn và hiệu quả? (Lê Diệu Anh, Hưng Yên).
Lương y Đỗ Minh Tuấn - Hội Đông Y Hà Nội tư vấn:
Ngải cứu là loài cây quen thuộc, mọc đầy bờ bụi, vườn nhà ở nhiều vùng quê. Trong y học cổ truyền, đây lại được xem là một vị thuốc quý, thường được gọi là “ai diệp”, có giá trị cao trong hỗ trợ điều trị các chứng đau nhức xương khớp, đặc biệt là đau lưng, thoát vị đĩa đệm.
Theo Đông y, ngải cứu có vị đắng, tính ấm, quy vào kinh can, tỳ và thận. Dược tính nổi bật của cây thuốc này là ôn kinh tán hàn, hành khí hoạt huyết và trừ thấp chỉ thống. Nói cách khác, ngải cứu giúp làm ấm kinh mạch, xua hàn khí, thúc đẩy lưu thông khí huyết, từ đó giảm đau hiệu quả, đặc biệt với các chứng đau do hàn thấp, khí trệ như thoái hóa khớp hay thoát vị đĩa đệm.
Y học hiện đại cũng ghi nhận trong ngải cứu có chứa tinh dầu cineol, flavonoid và nhiều hợp chất sinh học có tác dụng chống viêm, giảm đau, giãn cơ và làm dịu các rễ thần kinh bị chèn ép trong các bệnh lý cột sống.
Cách dùng ngải cứu đúng để hỗ trợ đau lưng, thoát vị.
1. Chườm ngải cứu rang muối
Lấy một nắm ngải cứu tươi, rửa sạch, để ráo rồi rang nóng cùng một bát muối hột cho đến khi thơm. Bọc hỗn hợp vào khăn vải dày và chườm lên vùng thắt lưng, cột sống đau trong khoảng 20-30 phút, ngày 1-2 lần. Nhiệt giúp tinh dầu ngải thấm sâu vào cơ, gân; muối giữ nhiệt lâu, hỗ trợ tiêu viêm và giảm co cứng cơ.
2. Ngải cứu ngâm rượu
Bạn dùng ngải tươi hoặc khô, phơi hơi héo rồi ngâm với rượu trắng khoảng 40 độ theo tỷ lệ 1 phần ngải 3 phần rượu, ít nhất 15 ngày. Dùng rượu này xoa bóp vùng lưng, hông, đầu gối mỗi tối trước khi ngủ. Lưu ý chỉ dùng để xoa bóp ngoài da, không nên uống tùy tiện vì dễ gây nóng trong, ảnh hưởng gan thận.
3. Uống ngải cứu
Ngải cứu chỉ phù hợp với người đau lưng thể hàn thấp, thường kèm cảm giác lạnh, tê mỏi, đau tăng khi thời tiết lạnh. Có thể giã ngải cứu trộn với một thìa mật ong, lọc lấy nước uống ấm ngày một lần, dùng 5-7 ngày rồi nghỉ. Người thể nhiệt, hay nóng trong, táo bón, đổ mồ hôi trộm không nên áp dụng cách này.
Với những trường hợp thoát vị đĩa đệm hay đau lưng mạn tính, ngải cứu chỉ đóng vai trò hỗ trợ giảm đau và cải thiện lưu thông khí huyết, không thể thay thế phác đồ điều trị toàn diện. Để đạt hiệu quả lâu dài, cần phối hợp vận động hợp lý, xoa bóp, châm cứu và điều chỉnh lối sống phù hợp.
Một số người dùng sai cách, sai thời điểm hoặc không phù hợp với cơ địa sẽ không có tác dụng. Ví dụ như những người chỉ đắp ngải cứu tươi trực tiếp lên lưng nhưng thiếu dẫn nhiệt nên dược chất khó thẩm thấu. Hoặc, sắc ngải uống liên tục, không kiểm soát liều lượng, dẫn tới nóng trong, khô miệng, táo bón, khó ngủ.
