Theo một cuộc khảo sát được công bố vào thứ Ba vừa qua bởi tổ chức nghiên cứu y tế KFF (Mỹ), những người trưởng thành tại quốc gia này thường xuyên tìm kiếm lời khuyên sức khỏe từ các chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) có tỷ lệ tin vào các tin đồn thất thiệt về vắc-xin cao hơn đáng kể so với người khác.
Cuộc khảo sát được thực hiện vào tháng 5 với cỡ mẫu đại diện gồm 2.480 người trưởng thành tại Mỹ.
Kết quả cho thấy việc sử dụng các công cụ và chatbot AI tỷ lệ thuận với niềm tin vào những thông tin sai lệch, chẳng hạn như vắc-xin gây ra bệnh tự kỷ, hoặc vắc-xin sởi còn nguy hiểm hơn chính virus sởi gây ra.
Đáng chú ý, mối liên hệ này vẫn tồn tại ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã kiểm soát các yếu tố về độ tuổi, sắc tộc, trình độ học vấn và khuynh hướng chính trị của người tham gia.
"Bác sĩ thuật toán" và những con số đáng báo động
Mối quan ngại về việc AI có thể phát tán thông tin sai lệch và thao túng dư luận từ lâu đã là bài toán đau đầu đối với giới nghiên cứu cũng như các quan chức y tế.
Tuy nhiên, hàng loạt cuộc thăm dò dư luận liên tục chỉ ra rằng một tỷ lệ lớn người dân Mỹ đã bắt đầu tìm đến các chatbot AI để xin lời khuyên y tế. Một khảo sát khác của KFF vào tháng 3 cho thấy, khoảng 1/3 người trưởng thành tại Mỹ đang chủ động tra cứu thông tin sức khỏe qua AI.
Chính các công ty công nghệ phát triển AI cũng phải thừa nhận tần suất dày đặc của các truy vấn liên quan đến lĩnh vực y khoa.
"Sức khỏe hiện là một trong những chủ đề phổ biến nhất mà mọi người tìm kiếm trên ChatGPT, với hàng trăm triệu lượt đặt câu hỏi về sức khỏe và thể chất mỗi tuần", OpenAI chia sẻ trong một bài viết đăng trên blog hồi tháng 1, nhân dịp công bố công cụ chuyên biệt mang tên "ChatGPT Health".
Đi sâu vào số liệu, khảo sát của KFF chỉ ra rằng trong số những người trưởng thành tại Mỹ sử dụng công cụ AI để tìm kiếm thông tin sức khỏe ít nhất một lần mỗi tuần, có tới 35% tin rằng việc vắc-xin sởi, quai bị và rubella (MMR) gây ra chứng tự kỷ ở trẻ em là "chắc chắn hoặc có khả năng đúng".
Ngược lại, tỷ lệ này chỉ là 20% ở những người không bao giờ dùng AI cho mục đích sức khỏe. Trong khi đó, nhóm thỉnh thoảng tham khảo ý kiến AI giữ tỷ lệ tin vào tin đồn này ở mức 29%.
Luận điệu sai lệch cho rằng vắc-xin MMR gây tự kỷ vốn là "trụ cột" cốt lõi của phong trào chống vắc-xin (anti-vaccine). Làn sóng này ngày càng bành trướng tầm ảnh hưởng sau đại dịch Covid-19 và đặc biệt là sau khi ông Robert F. Kennedy Jr. được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Y tế Mỹ.
Ông Kennedy cùng những nhân vật cộm cán trong phong trào chống vắc-xin từ lâu đã liên tục sử dụng các nghiên cứu y khoa đã bị bác bỏ hoặc bị thu hồi để củng cố cho quan điểm của mình.
Trên thực tế, tin đồn vắc-xin MMR dẫn đến tự kỷ bắt đầu bùng nổ sau khi tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet công bố một nghiên cứu vào thập niên 1990.
Nghiên cứu này sau đó đã bị rút lại hoàn toàn vì các phát hiện bị chứng minh là ngụy tạo và sai sự thật. Kể từ đó đến nay, vô số nghiên cứu khoa học khác cũng đã đồng loạt bác bỏ hoàn toàn giả thuyết này.
Hậu quả khôn lường
Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng bản chất của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) là tổng hợp thông tin từ nguồn dữ liệu khổng lồ trên Internet, nơi vốn tràn ngập các thuyết âm mưu và tin giả về vắc-xin. Khi người dùng đặt câu hỏi, AI thường đưa ra câu trả lời có vẻ rất logic và thuyết phục, tạo ra một cảm giác an tâm giả tạo.
Điều này dễ dẫn đến hiện tượng "ảo giác AI" (AI hallucination), biến những thông tin phản khoa học thành những lời khuyên có vẻ đáng tin cậy. Do đó, việc thiếu màng lọc thông tin chuẩn y khoa trên các chatbot đang trở thành kẽ hở lớn cho phong trào bài vắc-xin.
Không dừng lại ở đó, khảo sát của KFF còn phát hiện ra rằng 29% người trưởng thành thường xuyên dùng AI cho mục đích sức khỏe tin rằng vắc-xin mRNA có thể làm thay đổi DNA của con người (một thông tin hoàn toàn sai lệch), trong khi tỷ lệ này ở nhóm không bao giờ dùng AI chỉ là 20%.
Ngoài ra, 22% số người thường xuyên dùng AI tin rằng vắc-xin sởi nguy hiểm hơn chính bệnh sởi, so với chỉ 15% ở nhóm không dùng AI để tra cứu sức khỏe.
Bên cạnh AI, việc tìm kiếm lời khuyên y tế trên các nền tảng mạng xã hội cũng tỷ lệ thuận với niềm tin lệch lạc về vắc-xin.
KFF nhấn mạnh: "Những người trưởng thành sử dụng mạng xã hội để tìm thông tin sức khỏe ít nhất một lần mỗi tuần có khả năng tin vào tin đồn liên kết vắc-xin MMR với bệnh tự kỷ cao gấp đôi so với những người không dùng mạng xã hội (37% so với 16%)".
Cuộc khảo sát cũng phơi bày sự phân hóa rõ rệt về mặt nhân khẩu học giữa nhóm người tìm kiếm lời khuyên sức khỏe trên mạng xã hội và nhóm người tìm đến AI.
Cụ thể, những người có thu nhập thấp và trình độ học vấn dưới đại học có xu hướng tìm lời khuyên qua mạng xã hội nhiều hơn. Ngược lại, tỷ lệ người dùng AI cao hơn rõ rệt ở những hộ gia đình có thu nhập trên 90.000 USD/năm hoặc những người có bằng đại học.
Nguồn: The Guardian
