Theo dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I: 2026-2030), Bộ Y tế xác định 15/34 tỉnh, thành có tỷ số giới tính khi sinh trên 109 bé trai/100 bé gái để ưu tiên triển khai các giải pháp ngăn ngừa lựa chọn giới tính trước sinh.
Danh sách gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Sơn La, Hưng Yên, Phú Thọ, Lạng Sơn, Hải Phòng, Thái Nguyên, Lai Châu, Thanh Hóa, Lào Cai, Ninh Bình, Quảng Ninh, Nghệ An và Điện Biên, căn cứ số liệu Cục Thống kê năm 2024.
Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc (từ Quảng Trị trở ra), đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Hồng.
Giai đoạn 2021-2024, Bắc Ninh là địa phương có tỷ số giới tính khi sinh cao nhất cả nước, đạt 119,6 bé trai/100 bé gái. Sau khi sáp nhập với Bắc Giang, tỷ số này năm 2025 khoảng 121,1 bé trai/100 bé gái.
Tại Hà Nội, tỷ số giới tính khi sinh hiện duy trì khoảng 110-111 bé trai/100 bé gái. Hải Phòng ghi nhận 113,5 bé trai/100 bé gái và tăng lên 116,7 bé trai/100 bé gái trong 6 tháng đầu năm 2026.
Sơn La cũng là một trong những "điểm nóng". Trong 10 năm qua, tỷ số giới tính khi sinh của tỉnh luôn dao động từ 116,4-120 bé trai/100 bé gái, hiện ở mức khoảng 118 bé trai/100 bé gái.
Tại các địa phương này, Bộ Y tế dự kiến xây dựng mô hình cộng đồng xóa bỏ tư tưởng trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi; đưa nội dung bình đẳng giới vào hương ước, quy ước của thôn, bản, tổ dân phố; tổ chức các hoạt động cộng đồng nhằm thay đổi nhận thức của người dân.
Song song với đó, ngành y tế sẽ phát triển các mô hình hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái thông qua hoạt động truyền thông, câu lạc bộ dành cho trẻ em gái và biểu dương, tôn vinh phụ nữ tiêu biểu, góp phần nâng cao vai trò, vị thế của nữ giới trong gia đình và xã hội.
Tổ chức khảo sát, đánh giá những yếu tố tác động đến lựa chọn giới tính thai nhi
Ngoài các địa phương có tỷ số giới tính khi sinh cao, dự thảo cũng đề xuất nhiều giải pháp triển khai trên phạm vi cả nước nhằm phòng ngừa tình trạng mất cân bằng. Đáng chú ý là xây dựng các công cụ theo dõi, phát hiện và ngăn chặn các nội dung vi phạm trên Internet và các nền tảng mạng xã hội.
Trong lĩnh vực giáo dục, Bộ Y tế đề xuất tích hợp nội dung phòng ngừa mất cân bằng giới tính khi sinh vào chương trình đào tạo của các trường đại học, cao đẳng và trung cấp y. Đồng thời, tổ chức các cuộc khảo sát, đánh giá những yếu tố văn hóa, xã hội tác động đến tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi để làm cơ sở đề xuất, điều chỉnh chính sách và các giải pháp can thiệp phù hợp với từng địa phương.
Theo Bộ Y tế, mặc dù nhiều chương trình, chính sách đã được triển khai trong nhiều năm, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao. Năm 2024, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam là 111,4 bé trai/100 bé gái, cao hơn đáng kể so với mức cân bằng tự nhiên khoảng 104-106/100.
Năm 2025, tỷ số này giảm xuống còn 109 bé trai/100 bé gái. Tuy nhiên, 6 tháng đầu năm 2026, Cục Dân số ghi nhận tỷ số giới tính khi sinh của cả nước ở mức 110,5 bé trai/100 bé gái. Bộ Y tế đặt mục tiêu đưa tỷ số này xuống dưới 108 bé trai/100 bé gái vào năm 2030 và dưới 106 bé trai/100 bé gái vào năm 2035.
Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài khoảng 20 năm qua đã để lại hệ lụy rõ rệt. Báo cáo dự báo dân số mới nhất cho thấy Việt Nam hiện thừa khoảng 415.200 nam giới trong độ tuổi kết hôn (20-39 tuổi) so với số phụ nữ cùng nhóm tuổi, tạo sức ép đối với cơ cấu dân số và thị trường hôn nhân trong những thập niên tới.
