EU siết hạn chế mới với Ukraine
Các công nhân tại tập đoàn thép khổng lồ Zaporizhstal của Ukraine đã duy trì hoạt động của khu phức hợp rộng lớn này bất chấp nhiều năm bị tấn công bằng máy bay không người lái, tên lửa và bom của Nga.
Giờ đây, nhà máy thép gần trăm tuổi nằm ở trung tâm ngành công nghiệp thép phía đông nam Ukraine đang phải đối mặt với một mối đe dọa mới đối với sự tồn tại của mình: Hạn ngạch nhập khẩu và thuế carbon từ Liên minh châu Âu.
Các sản phẩm thép từ lâu đã là trụ cột của nền kinh tế Ukraine, chiếm 15% tổng kim ngạch xuất khẩu. Liên minh châu Âu là khách hàng lớn nhất, nhập khẩu khoảng 4/5 sản lượng.
Việc khối này tạm ngừng áp thuế nhập khẩu sau xung đột 2022 là rất quan trọng để duy trì sản lượng ổn định tại Zaporizhstal - một nhà sản xuất thép hàng đầu - và các nhà máy khác, theo lời ông Oleksandr Myronenko, Giám đốc điều hành của công ty mẹ Metinvest Group.
"Giờ đây... chúng ta thấy câu chuyện đang thay đổi một cách cơ bản," ông nói với Reuters trong một cuộc phỏng vấn gần đây. "Thay vì nhận được sự hỗ trợ từ Liên minh châu Âu, chúng ta lại phải đối mặt với những hạn chế."
Theo các quy định mới của EU có hiệu lực từ ngày 1/7, khối này đã cắt giảm gần một nửa hạn ngạch nhập khẩu miễn thuế hàng năm, trong khi một loạt các loại thép nhập khẩu phải chịu thuế 50% đối với hàng hóa vượt hạn ngạch.
Ông Myronenko mô tả các biện pháp mới này là một phần trong hàng loạt thách thức ngày càng gia tăng đang gây sức ép lên ngành công nghiệp của ông, bao gồm việc đóng cửa các tuyến vận tải biển Đen và chi phí đường sắt nội địa tăng cao.
Trong vụ tấn công mới nhất của Nga vào nhà máy Zaporizhstal, một cuộc đình công hôm thứ Ba 11/8 đã khiến bảy công nhân thiệt mạng và buộc nhà máy phải tạm thời đóng cửa.
Theo công ty tư vấn GMK Center có trụ sở tại Kiev, hạn ngạch mới của EU dành cho Ukraine vào khoảng 1 triệu tấn thể hiện mức giảm 60% so với khối lượng thương mại năm 2025.
Ngành thép Ukraine gặp khó khăn khi chịu đòn đánh giữa Nga và EU. Ảnh: Reuters
Khó khăn bủa vây Ukraine
Các biện pháp mới này là một phần trong chuỗi thách thức mà ngành công nghiệp thép của Ukraine đang phải đối mặt, khi Kiev và Moscow đang leo thang đến một cuộc xung đột trên không mới trong năm thứ năm.
Các cuộc tấn công của Nga vào hành lang Biển Đen của Ukraine đã cắt đứt tuyến đường chính cho xuất khẩu thép và nhập khẩu nguyên liệu thô của nước này, làm tăng chi phí hậu cần cho các công ty vốn đã gặp khó khăn về tài chính.
Các cuộc tấn công thường xuyên vào chính các nhà máy, chẳng hạn như vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo hôm 11/8 tại Zaporizhstal, buộc phải thực hiện các chu kỳ tạm ngừng và khởi động lại sản xuất tốn kém.
Từ tháng này, các nhà sản xuất Ukraine cũng phải đối mặt với việc tăng 30% cước phí vận chuyển nội địa để giúp bù đắp ngân sách của đường sắt nhà nước, vốn đang bị ảnh hưởng bởi chi phí điện và bảo trì tăng cao.
Oleksandr Kalenkov, Chủ tịch hiệp hội công nghiệp Ukrmetallurgprom, cho biết ngành thép từng rất hùng mạnh và chính phủ cần khẩn trương tìm kiếm các miễn trừ cả trong nước và quốc tế.
"Để chúng tôi có thể tồn tại đến cuối năm, rất nhiều điều khác nhau cần phải xảy ra," ông nói, đề cập đến ngành công nghiệp thép của Ukraine.
Liên đoàn các nhà tuyển dụng Ukraine cho biết các hạn chế thương mại của EU có thể khiến nước này mất 1,2 tỷ đô la thu nhập ngoại tệ và dẫn đến giảm 0,6% GDP.
Liên đoàn kêu gọi Kiev thúc đẩy Brussels thực hiện một thỏa thuận loại trừ và một chế độ nhập khẩu thép chung.
Công nhân làm việc bên trong nhà máy thép của Ukraine. Ảnh: Reuters
Ngành thép Ukraine chưa rõ hướng đi
Bên trong nhà máy Zaporizhstal, một cần cẩu khổng lồ chất những tấm thép nặng nhiều tấn đang âm ỉ cháy lên băng chuyền, nơi chúng được đập thành những tấm mỏng dài gần một kilomet và cuộn thành cuộn.
Ông Myronenko cho biết, phần lớn các dây chuyền lắp ráp như vậy có thể sẽ sớm phải ngừng hoạt động khi nhà máy tập trung lại vào sản xuất nhiều gang hơn, một sản phẩm bán thành phẩm không nằm trong hạn ngạch của EU.
Tuy nhiên, việc chuyển hướng khỏi các sản phẩm thép có giá trị gia tăng cao hơn sẽ đồng nghĩa với việc khoảng 50% công suất nhà máy sẽ không được sử dụng, dẫn đến tình trạng phải vội vàng điều chuyển công nhân, ông nói thêm.
EU cho rằng hạn ngạch là cần thiết để bảo vệ các nhà sản xuất trong nước, trong khi thuế carbon - có hiệu lực từ ngày 1/1 và tính phí các nhà sản xuất dựa trên lượng khí thải của họ - nhằm mục đích cắt giảm sự thất thoát carbon và thúc đẩy sản xuất sạch hơn.
Ông Myronenko cho biết, do tuyến đường vận chuyển qua Biển Đen фактически bị đóng cửa, nhà máy phải đối mặt với chi phí phát sinh từ 30 đến 40 USD/tấn để nhập khẩu than cốc cần thiết cho sản xuất thông qua các cảng khác của châu Âu.
Kết quả là các nhà sản xuất thép Ukraine kém hiệu quả hơn đang bị các công ty Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc và châu Âu loại khỏi thị trường cạnh tranh.
Tuy nhiên, ngành thép Ukraine vẫn cố gắng cam kết nâng cao chất lượng sản phẩm cung cấp cho khách hàng.
