TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết cùng một đĩa hải sản nhưng người ăn ngon lành, người vừa ăn xong đã ngứa ngáy, nổi mẩn. Hay cùng một loại hoa, người ngửi thấy dễ chịu nhưng người khác lại hắt hơi liên tục. Lý do là những người này dị ứng với các món ăn, phấn hoa đó.
Dị ứng thực chất là một "sai sót" trong hoạt động của hệ miễn dịch. Thay vì bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch lại phản ứng quá mức với những yếu tố vốn vô hại trong môi trường như bụi nhà, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc hay một số loại thực phẩm. Những yếu tố này được gọi chung là dị nguyên. Dị ứng không chỉ là ngứa hay nổi mẩn mà biểu hiện rất đa dạng, tùy thuộc vào con đường dị nguyên xâm nhập vào cơ thể.
Qua đường hô hấp, người bệnh thường gặp các triệu chứng viêm mũi dị ứng như ngứa mũi, hắt hơi, chảy nước mũi hoặc nặng hơn là hen phế quản với biểu hiện khó thở, khò khè, ho kéo dài. Qua đường tiêu hóa, dị ứng thức ăn có thể gây đau bụng quặn, buồn nôn, tiêu chảy, kèm theo ngứa và nổi mề đay trên da Ngoài ra, dị ứng còn có thể gây viêm kết mạc (ngứa, đỏ mắt), chàm da và nguy hiểm nhất là sốc phản vệ - tình trạng có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Các triệu chứng dị ứng không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay. Có trường hợp phản ứng xảy ra chỉ sau vài phút tiếp xúc với dị nguyên. Có trường hợp phải vài ngày, thậm chí vài tuần sau mới bộc phát.
Nhiều người bị dị ứng phấn hoa, thời tiết gây sổ mũi, hắt xì. Ảnh: Pexels
Ai dễ bị dị ứng?
Khoảng 20% dân số thế giới có cơ địa dị ứng, tức là trong cơ thể đã sẵn có kháng thể dị ứng. Tuy nhiên, không phải ai trong số này cũng biểu hiện thành bệnh. Thực tế, chỉ khoảng 2/3 người có cơ địa dị ứng phát triển thành các bệnh lý cụ thể.
Yếu tố di truyền đóng vai trò rất quan trọng. Nếu cả bố và mẹ đều bị dị ứng, con cái có 75% nguy cơ mắc bệnh. Nếu chỉ bố hoặc mẹ bị, nguy cơ khoảng 50%. Bố mẹ không bị dị ứng, trẻ vẫn có khoảng 15% khả năng mắc bệnh. Ngoài ra, trẻ em, đặc biệt là bé trai, thường có nguy cơ mắc các bệnh dị ứng cao hơn người lớn.
Bên cạnh yếu tố di truyền, lối sống và môi trường cũng góp phần làm gia tăng các bệnh dị ứng. Ô nhiễm không khí, tiếp xúc sớm với dị nguyên, lạm dụng kháng sinh, nhiễm khuẩn trong giai đoạn đầu đời, thay đổi chế độ ăn hoặc nhiễm ký sinh trùng đều có thể làm tăng nguy cơ dị ứng.
Nghiên cứu cho thấy trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ có nguy cơ mắc các bệnh dị ứng thấp hơn so với trẻ sử dụng sữa công thức.
Cơ địa dị ứng thường theo người bệnh suốt đời. Các triệu chứng có xu hướng ổn định hơn ở tuổi dậy thì, có thể tái phát sau đó tùy vào lối sống và môi trường.
Vì vậy, điều trị dị ứng cần tuân thủ ba nguyên tắc cơ bản. Thứ nhất, tránh tiếp xúc với dị nguyên. Đây là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất. Dù khó loại bỏ hoàn toàn bụi nhà hay phấn hoa, việc giảm thiểu chúng trong môi trường sống cũng giúp hạn chế triệu chứng và giảm phụ thuộc vào thuốc. Tiếp đó là sử dụng thuốc chống dị ứng để kiểm soát nhanh các biểu hiện khó chịu. Cuối cùng, điều trị giảm mẫn cảm đặc hiệu, áp dụng trong những trường hợp đã xác định rõ tác nhân gây dị ứng.
