Chỉ trong vài năm trở lại đây, cân thông minh (smart scale) đã trở thành một trong những thiết bị chăm sóc sức khỏe được nhiều người Việt lựa chọn.
Không chỉ xuất hiện trong các hộ gia đình, thiết bị này còn được trang bị tại nhiều phòng gym, trung tâm dinh dưỡng và một số cơ sở y tế nhằm hỗ trợ theo dõi cân nặng, tỷ lệ mỡ, khối cơ, lượng nước hay chỉ số trao đổi chất.
Điểm hấp dẫn lớn nhất của cân thông minh nằm ở khả năng đo nhiều chỉ số chỉ trong vài giây thông qua công nghệ phân tích trở kháng điện sinh học (Bioelectrical Impedance Analysis - BIA).
Một dòng điện rất nhỏ được truyền qua cơ thể để ước tính thành phần cơ, mỡ và nước, sau đó thuật toán của từng hãng sẽ đưa ra kết quả.
Tuy nhiên, BIA chỉ là phương pháp ước tính chứ không đo trực tiếp lượng mỡ hay cơ thể người.
Trong y học, các phương pháp như DXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry), mô hình 4 ngăn (4-Compartment Model) hoặc cân thủy tĩnh (Hydrostatic Weighing) mới được xem là tiêu chuẩn tham chiếu trong đánh giá thành phần cơ thể.
Khoảng cách lớn giữa cân thông minh và tiêu chuẩn y khoa
Một tổng quan hệ thống được công bố trên PubMed năm 2025 đánh giá 12 nghiên cứu so sánh thiết bị BIA với mô hình 4 ngăn cho thấy sai lệch trung bình về tỷ lệ mỡ cơ thể dao động từ -3,5% đến +4,4%.
Đáng chú ý hơn là giới hạn sai số ở từng cá nhân có thể trải rộng 15-20 điểm phần trăm, đồng nghĩa hai người có cùng kết quả trên cân thông minh vẫn có thể sở hữu tỷ lệ mỡ thực tế rất khác nhau.
Một nghiên cứu tổng hợp khác trên các vận động viên đăng trên PubMed năm 2023 cũng kết luận BIA có tương quan cao với DXA nhưng mức độ đồng thuận thấp, đồng thời có xu hướng đánh giá khối lượng không mỡ cao hơn thực tế.
Ngay cả trong điều kiện đo được kiểm soát, sự khác biệt giữa các thiết bị cũng rất đáng kể.
Phóng viên công nghệ Victoria Song (The Verge) đã so sánh nhiều loại cân thông minh với kết quả DXA và ghi nhận tỷ lệ mỡ cơ thể giữa các thiết bị chênh nhau tới 17 điểm phần trăm, dù tất cả đều được đo trong khoảng thời gian ngắn và cùng điều kiện nhịn ăn buổi sáng.
Những số liệu này cho thấy cân thông minh có thể rất tiện lợi, nhưng khó có thể thay thế các phương pháp đánh giá chuyên nghiệp trong môi trường y tế.
Rủi ro tới sức khỏe
Vấn đề đáng lo ngại không nằm ở bản thân thiết bị mà ở cách người dùng diễn giải dữ liệu.
Nhiều người hiện nay xây dựng chế độ ăn uống, tăng cơ, giảm mỡ hoàn toàn dựa trên các chỉ số hiển thị mỗi ngày.
Chỉ cần tỷ lệ mỡ tăng thêm 1-2%, không ít người lập tức cắt giảm tinh bột, tăng cường tập luyện hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung mà không biết rằng sự thay đổi này có thể chỉ đến từ lượng nước trong cơ thể.
Bản chất của BIA phụ thuộc rất nhiều vào trạng thái cơ thể tại thời điểm đo. Uống nhiều nước, vừa tập luyện, vừa ăn no, mất ngủ, chu kỳ sinh lý ở nữ giới hay thậm chí nhiệt độ môi trường đều có thể ảnh hưởng đến trở kháng điện và khiến kết quả thay đổi đáng kể.
Nghiên cứu công bố năm 2025 trên Frontiers in Sports and Active Living cũng ghi nhận mặc dù BIA có tương quan khá tốt với DXA trong đánh giá tỷ lệ mỡ, nhưng sai số tuyệt đối trung bình vẫn ở mức khoảng 14,3%, đồng thời độ chính xác giảm rõ rệt ở những người có tỷ lệ mỡ cao hoặc khi đánh giá khối lượng cơ xương.
Điều này đồng nghĩa việc sử dụng cân thông minh để tự chẩn đoán tình trạng sức khỏe, tự đánh giá béo phì hay tự điều chỉnh chế độ dinh dưỡng có thể dẫn đến những quyết định sai lầm.
Ở góc độ tích cực, cân thông minh vẫn góp phần thúc đẩy văn hóa theo dõi sức khỏe cá nhân.
Người dùng có xu hướng quan tâm hơn đến cân nặng, vận động và dinh dưỡng khi sở hữu các thiết bị kết nối số. Đây cũng là xu hướng phù hợp với quá trình chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe và y tế dự phòng tại Việt Nam.
Tuy nhiên, giữa việc "theo dõi sức khỏe" và "thay thế chẩn đoán y khoa" vẫn tồn tại khoảng cách rất lớn.
Theo dõi xu hướng, nhưng không thể thay thế thiết bị y tế
Là người tập gym thường xuyên và sử dụng cân thông minh gần như mỗi ngày để kiểm soát cân nặng, Đăng Tuấn Vũ (sinh năm 2005) cho biết thiết bị mang lại nhiều tiện ích trong quá trình luyện tập.
"Ban đầu mình khá tin vào các chỉ số như tỷ lệ mỡ hay khối lượng cơ. Nhưng sau một thời gian, mình nhận thấy chỉ cần thay đổi thời điểm cân hoặc uống nhiều nước thì kết quả đã khác”, Vũ bộc bạch.
Hiện nay, Vũ chủ yếu sử dụng cân thông minh để theo dõi xu hướng trong nhiều tuần thay vì quá quan tâm đến từng con số mỗi ngày. Khi cần đánh giá chính xác để điều chỉnh chế độ tập luyện, bạn vẫn ưu tiên kiểm tra bằng các thiết bị chuyên dụng tại phòng gym hoặc cơ sở y tế.
Điều này cũng phù hợp với kết luận của nhiều nghiên cứu khoa học, rằng BIA có thể hữu ích trong giám sát dài hạn nếu được đo nhất quán về thời điểm, trạng thái cơ thể và thiết bị sử dụng, nhưng chưa đạt độ tin cậy để thay thế các phương pháp tham chiếu như DXA hay cân thủy tĩnh trong đánh giá lâm sàng.
Sự phát triển của cân thông minh phản ánh xu hướng công nghệ chăm sóc sức khỏe đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam, góp phần nâng cao ý thức theo dõi thể trạng của người dân.
Tuy nhiên, cũng giống như đồng hồ thông minh hay các thiết bị đeo theo dõi sức khỏe, giá trị cốt lõi của cân thông minh nằm ở việc cung cấp dữ liệu tham khảo và ghi nhận xu hướng thay đổi theo thời gian.
Đặt niềm tin tuyệt đối vào những con số được tính toán bằng thuật toán chưa được kiểm định như một thiết bị y tế có thể khiến người dùng đưa ra các quyết định sai lệch về dinh dưỡng, tập luyện hoặc sức khỏe.
Trong chăm sóc sức khỏe, công nghệ là công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng không thể thay thế các phương pháp đo lường chuyên nghiệp cũng như đánh giá của đội ngũ chuyên môn./
