Phát hiện nhỏ kéo theo “cơn mưa xét nghiệm”
Chị N.H.N (33 tuổi, Hà Nội) đến Bệnh viện Bạch Mai khám trong tình trạng lo lắng, ám ảnh về bệnh tật. Vài tháng trước, chị N. tham gia kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty. Kết quả siêu âm phát hiện một nhân tuyến giáp, phân loại TIRADS 3 và được khuyến cáo theo dõi định kỳ.
Tuy nhiên, sau khi tham gia một diễn đàn của bệnh nhân ung thư tuyến giáp trên mạng xã hội, chị N. bắt đầu sống trong nỗi sợ mình có thể mắc bệnh.
Vì quá lo lắng, chị tiếp tục đến một phòng khám tư để kiểm tra lại tuyến giáp. Kết quả siêu âm vẫn ghi nhận một nhân giáp nhỏ. Chị N. được tư vấn cần “kiểm tra tổng thể xem khối nhân này thực sự ở tuyến giáp hay từ đâu đến”.
Thông tin này càng khiến chị N. hoang mang. Ngay sau đó, chị được chỉ định hàng loạt xét nghiệm và chụp chiếu như xét nghiệm máu nhiều loại, các marker ung thư, chụp CT nhiều vùng... Sau khi nữ bệnh nhân chi gần chục triệu đồng, kết luận cuối cùng vẫn là nhân giáp lành tính, chỉ cần theo dõi định kỳ.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn - Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai - cho biết với trường hợp này, bệnh nhân chỉ cần theo dõi định kỳ theo khuyến cáo, không cần quá lo lắng. Tuy nhiên, việc lạm dụng xét nghiệm đã khiến một phụ nữ trẻ khỏe mạnh luôn sống trong trạng thái sợ hãi và ám ảnh về bệnh tật.
Bác sĩ Tuấn cho biết, trong thực hành lâm sàng hiện nay, tình trạng chỉ định xét nghiệm quá mức, theo kiểu “bao vây cho chắc” khi chưa khám kỹ dường như ngày càng phổ biến. Điều này không chỉ khiến chi phí khám chữa tăng lên mà còn tạo ra những nỗi lo không cần thiết cho người bệnh.
Thực tế, nhân giáp là một trong những phát hiện tình cờ khá phổ biến. Khi một người đi khám và được chỉ định siêu âm vùng cổ hoặc tuyến giáp, khả năng phát hiện một hoặc vài nhân nhỏ khá cao. Tuy nhiên, phần lớn các nhân này là lành tính, nhiều trường hợp chỉ cần theo dõi định kỳ.
Nhưng khi người bệnh bị cuốn vào nỗi sợ “lỡ là ung thư thì sao”, một phát hiện nhỏ có thể kéo theo cả chuỗi xét nghiệm và chụp chiếu không cần thiết.
Chỉ yên tâm khi tầm soát toàn thân
Không chỉ với bệnh lý tuyến giáp, bác sĩ Tuấn cho biết tình trạng lạm dụng xét nghiệm còn xảy ra ở nhiều bệnh lý khác.
Chẳng hạn, có những người bị đau đầu nhiều năm do căng thẳng hoặc đau nửa đầu. Khám thần kinh hoàn toàn bình thường nhưng họ vẫn được chỉ định chụp CT hoặc MRI “cho yên tâm”. Kết quả thường không phát hiện bất thường đáng kể hoặc chỉ có vài tổn thương không đặc hiệu, nhưng nỗi lo ở lại rất lâu trong tâm trí người bệnh.
Một số trường hợp khác đến khám vì mệt mỏi, sụt cân nhẹ do stress kéo dài, ăn uống kém và mất ngủ. Thay vì khai thác kỹ các yếu tố tâm lý - xã hội, bệnh nhân lại được chỉ định hàng loạt marker ung thư. Chỉ cần một chỉ số tăng nhẹ, người bệnh có thể bước vào chuỗi chụp chiếu, nội soi kéo dài, khiến họ rơi vào trạng thái lo lắng, sợ hãi.
Trong khi đó, nếu bác sĩ khám kỹ, nhiều trường hợp chỉ cần trấn an người bệnh và điều chỉnh lối sống. Việc hỏi bệnh cẩn thận giúp bác sĩ xác định xác suất mắc bệnh trước khi quyết định có cần làm xét nghiệm hay không.
Thực tế, không ít bệnh nhân khi vừa ngồi xuống ghế khám đã chủ động yêu cầu làm hàng loạt kiểm tra: chụp đầu vì hay đau đầu, chụp ngực vì đôi khi tức ngực, kiểm tra tim, siêu âm bụng vì thỉnh thoảng đau bụng, siêu âm vú vì người quen mới phát hiện ung thư… với mong muốn “tầm soát toàn thân cho chắc”.
Tuy nhiên, các bác sĩ thường phải từ chối những yêu cầu này, bởi y học không phải lúc nào cũng vận hành theo nguyên tắc “càng nhiều xét nghiệm càng tốt”.
"Trong nhiều trường hợp, xét nghiệm quá mức không giúp phát hiện bệnh sớm hơn mà chỉ làm tăng chi phí, tăng lo lắng và đôi khi dẫn đến những can thiệp không cần thiết", bác sĩ Tuấn cho biết.
