Có phải bệnh viêm não Nhật Bản tăng khi đến mùa quả vải?

Tôi thấy mọi năm đến mùa vải, các ca viêm não Nhật Bản lại gia tăng. Điều này liệu có quy luật gì không? (An Hà, 20 tuổi, TP HCM)

Trả lời:

Theo dữ liệu giám sát dịch tễ, viêm não Nhật Bản ở Việt Nam thường gia tăng từ tháng 5 đến tháng 7. Đây cũng là lúc thời tiết nóng ẩm, quả vải chín rộ, chim tu hú và nhiều loài chim hoang dã xuất hiện nhiều để ăn quả, đồng thời là mùa muỗi phát triển mạnh. Sự trùng hợp này khiến nhiều người lầm tưởng rằng bệnh có liên quan đến quả vải.

Thực tế, quả vải không phải là nguyên nhân gây bệnh. Ổ chứa virus viêm não Nhật Bản là chim hoang dã, đặc biệt là các loài chim nước như cò, diệc trong đó có và tu hú. Vào mùa hè, khi chim tập trung nhiều tại các vùng có cây ăn quả, muỗi Culex tritaeniorhynchus hút máu chim mang virus và bị nhiễm mầm bệnh. Virus cũng lưu hành ở lợn - vật chủ khuếch đại quan trọng, giúp virus nhân lên với nồng độ cao. Sau khi hút máu chim hoặc lợn nhiễm virus, muỗi có thể truyền virus sang người qua vết đốt, khiến người mắc viêm não Nhật Bản.

Virus cũng không lây qua việc ăn quả vải, kể cả quả đã bị chim ăn. Bệnh cũng không lây trực tiếp từ người sang người.

Sau khi vào cơ thể, virus ủ bệnh khoảng 5-14 ngày, thường khoảng một tuần. Người bệnh có thể sốt cao đột ngột, đau đầu, mệt, nôn ói, còn trẻ nhỏ có thể quấy khóc, ăn kém. Các dấu hiệu này dễ nhầm với bệnh nhiễm trùng khác.

Khi virus tấn công hệ thần kinh trung ương, người bệnh có thể cứng gáy, đau đầu nhiều, nôn, li bì, hôn mê, co giật. Bệnh có nguy cơ diễn tiến rất nhanh, đặc biệt ở thể tối cấp, tình trạng sốt chỉ khoảng 1-2 ngày, người bệnh đã rơi vào viêm màng não, viêm não biến chứng suy hô hấp, suy đa tạng, sốc... và tử vong.

Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng, kiểm soát co giật, hô hấp, tuần hoàn và các biến chứng thần kinh. Do đó, phòng bệnh bằng vaccine và tránh muỗi đốt là biện pháp quan trọng.

Vaccine phòng viêm não Nhật Bản gồm 3 loại dành cho trẻ em và người lớn, bao gồm: Jevax (Việt Nam) tiêm từ 12 tháng tuổi có trong Tiêm chủng mở rộng và dịch vụ; Jeev (Ấn Độ) tiêm từ 12 tháng tuổi và Imojev (Thái Lan) tiêm từ 9 tháng tuổi chỉ có trong tiêm chủng dịch vụ. Trong đó, vaccine thế hệ mới Imojev không cần tiêm nhắc sau khi hoàn thành lịch tiêm cơ bản. Còn vaccine Jevax cần tiêm nhắc sau khi hoàn thành lịch tiêm cơ bản là mỗi 3 năm, vaccine Jeev cần tiêm nhắc khi có dịch hoặc chuẩn bị đi vào vùng dịch.

Ngoài ra, mọi người cần thực hiện đồng thời các biện pháp phòng muỗi đốt như ngủ màn, loại bỏ nơi muỗi sinh sản, mặc quần áo dài tay khi ở khu vực có nhiều muỗi để phòng bệnh.

Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC