Nipah không phải virus mới
Chia sẻ với phóng viên Dân trí chiều 27/1, bác sĩ Trương Hữu Khanh, chuyên gia Nhiễm - Thần kinh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM), khẳng định virus Nipah không phải là mối đe dọa mới xuất hiện.
Virus này đã được phát hiện từ giai đoạn 1998-1999 trong đợt dịch lớn tại Malaysia và tiếp tục xuất hiện từ năm 2001 ở Ấn Độ và Bangladesh.
Đây là loại virus có nguồn gốc từ động vật hoang dã, đặc biệt là dơi ăn quả, có thể gây viêm não nặng với tỷ lệ tử vong cao. Tuy nhiên, điểm quan trọng là virus này không lây lan dễ dàng như các virus đường hô hấp.
“Khác với Covid-19 lây lan nhanh qua đường hô hấp, virus Nipah có cơ chế lây truyền hoàn toàn khác”, bác sĩ Khanh giải thích.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh chia sẻ với phóng viên về virus Nipah (Ảnh: TC).
Thứ nhất, đường lây từ động vật sang người, đây là đường lây chủ yếu. Vật chủ tự nhiên là dơi ăn quả, và con người có thể nhiễm virus qua tiếp xúc trực tiếp với dơi (ăn thịt, tiếp xúc nước bọt, nước tiểu hoặc phân thông qua trái cây ăn dở).
"Dơi ăn trái cây, để lại nước bọt chứa virus trên bề mặt quả. Nếu con người ăn những trái cây này, nguy cơ nhiễm bệnh sẽ xảy ra. Ở Ấn Độ và Bangladesh, nhiều ca bệnh liên quan đến nhựa cây chà là dính nước bọt, dịch tiết từ dơi", ông lưu ý.
Thứ hai, qua động vật trung gian như heo (trong đợt dịch tại Malaysia hồi 1998) hoặc ngựa, nhưng ít phổ biến hơn.
Thứ ba, từ người sang người. Bác sĩ Khanh nhấn mạnh, lây truyền giữa người chỉ xảy ra khi tiếp xúc rất gần với dịch tiết cơ thể người bệnh như nước bọt, dịch hô hấp, máu, nước tiểu, thường trong môi trường không có đủ bảo hộ.
"Virus chỉ lây qua dịch cơ thể, không lây qua đường hô hấp thông thường như Covid-19, nên rất khó tạo nên đại dịch lớn", bác sĩ Khanh nhận định.
Những điểm khác giữa Nipah và Covid-19
Trước những so sánh giữa Covid-19 và Nipah, bác sĩ Trương Hữu Khanh nhấn mạnh rằng hai loại virus này hoàn toàn khác nhau. Chúng thuộc hai họ virus riêng biệt: Nipah thuộc họ Paramyxovirus, trong khi Covid-19 thuộc họ Coronavirus, với cơ chế lây nhiễm và đặc điểm dịch tễ học hoàn toàn khác nhau.
Covid-19 là virus mới xuất hiện, lây truyền chủ yếu từ người sang người qua đường hô hấp và đã tiến hóa trong cộng đồng, dẫn đến sự bùng phát thành đại dịch toàn cầu.
Ngược lại, Nipah là virus đã được biết đến từ lâu, lây truyền chủ yếu từ động vật sang người. Khả năng lây từ người sang người của virus này rất hạn chế, chỉ xảy ra khi tiếp xúc gần với dịch tiết của người bệnh, không lây lan rộng qua đường hô hấp. Do đó, nguy cơ gây đại dịch của virus Nipah được đánh giá là rất thấp.
Virus Nipah và Covid-19 hoàn toàn khác nhau về cơ chế lây truyền (Ảnh minh họa: Getty).
Phân tích thêm, bác sĩ Khanh cho biết virus Nipah có tỷ lệ tử vong cao do hai nguyên nhân chính.
"Thứ nhất, đây là virus có nguồn gốc từ động vật hoang dã nên cơ thể người chưa thích nghi.
Thứ hai, virus tấn công trực tiếp vào não, gây viêm não nặng. Do số ca bệnh ít, không tạo thành dịch lớn nên chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu là điều trị hỗ trợ. Viêm não nói chung, khi chỉ điều trị triệu chứng, tỷ lệ tử vong có thể trên 50%, kèm theo nhiều di chứng thần kinh nặng nề", bác sĩ giải thích.
Tuy nhiên, đây không phải loại virus dễ tạo thành dịch lớn vì đường lây truyền rất hạn chế. Ông nhấn mạnh, một virus có nguồn gốc từ động vật hoang dã muốn tiến hóa để lây hiệu quả giữa người với người cần một thời gian rất dài và phải có điều kiện để lây truyền liên tục, không kiểm soát.
Ông so sánh Nipah cũng như cúm gia cầm H5N1, một loại virus có thể lây từ động vật sang người. Tuy nhiên, nếu người dân không tiếp xúc với nguồn lây, virus sẽ dừng lại ở mức lây từ động vật sang người, không thể tiến hóa để lây bệnh trên cơ thể người.
Từ những yếu tố kể trên, nguyên trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho rằng khả năng virus Nipah gây bùng dịch ở Việt Nam là rất thấp. Đặc biệt, tại các vùng đô thị như TPHCM không tồn tại nhiều môi trường sống cho dơi - vật chủ ký sinh của virus, khả năng lây lan thành dịch vì thế cũng không cao.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, hiện virus Nipah chưa có thuốc đặc hiệu hay vaccine được phê duyệt cho người, việc nắm bắt được đường lây của virus Nipah là chìa khóa chính để ngăn chặn dịch bệnh lây lan.
Theo đó, người dân cần tránh tiếp xúc gần với dơi hoang dã, không ăn thịt dơi, không săn bắt hoặc mổ xẻ dơi. Bên cạnh đó, tuyệt đối không ăn trái cây có dấu vết bị cắn, nhai dở. Với trái cây tươi, mọi người nên rửa sạch trước khi ăn.
Để chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah, Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo người dân:
- Hạn chế đến khu vực đang có dịch virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.
- Tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch; nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật… cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo rõ tiền sử dịch tễ.
- Đảm bảo vệ sinh thực phẩm, thực hiện “ăn chín, uống sôi”; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn, gặm; tránh uống các loại nhựa cây tươi chưa qua chế biến.
- Không tiếp xúc gần với động vật có nguy cơ lây truyền cao như dơi ăn quả; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc, giết mổ động vật.
- Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
