Chăm sóc giảm nhẹ bị hiểu nhầm là buông xuôi điều trị

Nhiều người cho rằng chăm sóc giảm nhẹ đồng nghĩa với từ bỏ điều trị, nhất là ung thư, khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng sống.

TS.BS Thân Hà Ngọc Thể, Chủ tịch Hội Y học Chăm sóc giảm nhẹ Việt Nam, tại tọa đàm hưởng ứng Ngày Chăm sóc giảm nhẹ thế giới 10/10 do Bệnh viện Đa khoa An Sinh phối hợp tổ chức, cho biết quan niệm chăm sóc giảm nhẹ là "bỏ cuộc" khiến nhiều người chỉ tiếp cận dịch vụ khi bệnh đã tiến triển nặng.

"Chăm sóc giảm nhẹ có thể bắt đầu sớm và song hành các phương pháp điều trị đặc hiệu, không phải đợi đến giai đoạn cuối đời", bác sĩ Thể nói.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm khoảng 57 triệu người trên toàn cầu cần chăm sóc giảm nhẹ, nhưng chỉ khoảng 14% được tiếp cận. Nhu cầu không chỉ ở bệnh nhân ung thư mà còn ở người mắc bệnh tim mạch, phổi, gan, thận, HIV/AIDS, sa sút trí tuệ và các bệnh mạn tính nặng khác.

Tại Việt Nam, mạng lưới chăm sóc giảm nhẹ còn phân tán, chủ yếu tập trung ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP HCM. Các rào cản gồm thiếu nhân lực được đào tạo, quy trình sàng lọc và chuyển gửi chưa thống nhất, khó duy trì chăm sóc sau xuất viện. Việc tiếp cận thuốc giảm đau opioid cũng còn hạn chế do quy trình quản lý chặt chẽ và tâm lý lo ngại lệ thuộc thuốc.

BS.CK2 Nguyễn Thị Hương, Phó giám đốc Trung tâm Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện K, cho biết chăm sóc giảm nhẹ giúp bệnh nhân ung thư cải thiện triệu chứng, giảm lo âu, mất ngủ và hỗ trợ gia đình. Khảo sát 80 bệnh nhân tại bệnh viện năm 2024 ghi nhận tình trạng đau, mất ngủ, lo lắng và buồn bã đều cải thiện sau chăm sóc.

Theo BS.CK1 Nguyễn Mạnh Duy, Phó trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Ung bướu TP HCM, kiểm soát đau cần đánh giá cơn đau, nhận diện tình huống khẩn cấp, lựa chọn phương án phù hợp và theo dõi hiệu quả để điều chỉnh. Mục tiêu không chỉ làm điểm đau thấp hơn mà còn giúp người bệnh ngủ tốt hơn, vận động dễ chịu hơn và giúp người chăm sóc tự tin hơn.

GS.TSKH Phạm Mạnh Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh việc cần thay đổi nhận thức, không đồng nhất chăm sóc giảm nhẹ với chăm sóc cuối đời hay hấp hối. Theo ông, chăm sóc giảm nhẹ không nên được xem là công việc riêng của một khoa chuyên môn mà cần trở thành một phần trong hoạt động thường ngày của mọi khoa, phòng tại bệnh viện đa khoa. Việc này không nhất thiết phải chờ thành lập đơn vị chuyên trách hay bổ sung nhiều nhân lực mới có thể triển khai. Đây là một nội dung quan trọng của đạo đức y khoa, thể hiện trách nhiệm xoa dịu đau đớn và những khó khăn người bệnh phải trải qua.

TS.BS Trần Quang Tuấn, Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa An Sinh, cho biết đơn vị dự kiến tích hợp chăm sóc giảm nhẹ vào các khoa, phòng, thành lập nhóm chuyên gia nòng cốt để đào tạo và hội chẩn ca khó. Bệnh viện cũng xây dựng quy trình sàng lọc sớm, kiểm soát triệu chứng và phối hợp công tác xã hội nhằm hỗ trợ người bệnh, gia đình về tài chính, thủ tục và nhu cầu chăm sóc.

Việt Nam đã ban hành Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc giảm nhẹ năm 2022, mở rộng đối tượng so với hướng dẫn năm 2006 vốn tập trung vào bệnh nhân ung thư và HIV/AIDS. Theo bà Thể, để dịch vụ đến được với nhiều người hơn, cần tiếp tục đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình và kết nối bệnh viện với y tế cơ sở, dịch vụ chăm sóc tại nhà.

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư về thanh toán bảo hiểm y tế (BHYT) cho khám, chữa bệnh y học gia đình, tại nhà và từ xa. Dự thảo đề xuất chi trả khám tại nhà cho 7 nhóm người bệnh, trong đó có người cần chăm sóc giảm nhẹ giai đoạn cuối đời và người mắc bệnh mạn tính hạn chế khả năng đi lại. Phạm vi thanh toán dự kiến gồm thuốc, thiết bị y tế và xét nghiệm thực hiện tại nhà.

Tại TP HCM, mô hình khám chữa bệnh BHYT tại nhà gắn với các đội chăm sóc sức khỏe liên tục theo địa bàn dân cư đã được thí điểm. Nếu được thông qua, chính sách có thể giúp người bệnh nặng, như bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối khó di chuyển, giảm gánh nặng đi lại và tái khám.