Chị Hương, 42 tuổi, ở TP HCM, có con trai bước vào tuổi dậy thì từ năm 10 tuổi, với các thay đổi như nổi mụn, xuất hiện mùi cơ thể, phát triển chiều cao và cơ bắp. Khoảng hơn một năm qua, cậu bé thường ở trong phòng riêng vào buổi tối. Ban đầu, chị nghĩ con cần không gian học tập nên không để ý nhiều.
Khi biết con tự tìm hiểu các nội dung nhạy cảm qua bạn bè và internet, chị Hương bất ngờ, lo lắng. Chị hạn chế con dùng điện thoại, máy tính, đồng thời đưa con đi khám vì sợ trẻ tiếp nhận thông tin sai lệch. Sau khi được bác sĩ giải thích, chị hiểu đây là giai đoạn trẻ cần được hướng dẫn về cơ thể, giới tính và cách tự bảo vệ bản thân.
Chị Trần Kim Na, 39 tuổi, ở Đắk Lắk, cũng rơi vào tình huống tương tự khi giáo viên báo con trai học lớp 11 giảm tập trung, thường xuyên ngủ gật trong giờ học. Kiểm tra thiết bị điện tử của con, chị phát hiện cậu bé dành nhiều thời gian truy cập các nội dung về tình dục không phù hợp lứa tuổi.
Khi mới phát hiện con xem phim nhạy cảm hầu hết bố mẹ đều bối rối, lo lắng và sợ con ảnh hưởng tâm lý, việc học. Ảnh: Vecteezy
Người mẹ cho biết chị từng phản ứng gay gắt vì lo con bị ảnh hưởng tâm lý và học tập. Sau đó, chị được khuyên nên bình tĩnh trò chuyện, tìm hiểu nguyên nhân và hướng dẫn con tiếp cận thông tin giới tính từ nguồn đáng tin cậy, thay vì chỉ cấm đoán.
Theo BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm, Phó giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, tuổi dậy thì là giai đoạn trẻ thay đổi nhanh về thể chất, tâm lý và bắt đầu tò mò về giới tính. Nếu thiếu hướng dẫn, trẻ dễ tìm thông tin từ bạn bè hoặc Internet, trong đó có nhiều nội dung sai lệch. Trẻ thiếu kiến thức giới tính và kỹ năng phòng ngừa có thể dẫn đến mang thai ngoài ý muốn và mắc các bệnh lây qua đường tình dục như sùi mào gà, viêm gan B, lậu, giang mai, chlamydia, herpes sinh dục, HIV...
Bên cạnh việc trò chuyện về ranh giới cơ thể, sự đồng thuận và cách bảo vệ bản thân, phụ huynh nên chủ động đưa trẻ đi tư vấn sức khỏe sinh sản vị thành niên. Một số bệnh lây qua đường tình dục như viêm gan B, bệnh do virus HPV gây ra như sùi mào gà, ung thư vùng hầu họng, cổ tử cung... đã có vaccine phòng ngừa. Bác sĩ sẽ căn cứ độ tuổi, giới tính, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe để tư vấn lịch tiêm phù hợp.
Trong đó, vaccine viêm gan B có loại đơn và loại phối hợp phòng thêm viêm gan A, tiêm cho cả trẻ em và người lớn. Trẻ sơ sinh cần tiêm trong 24 giờ đầu sau sinh, sau đó tiêm theo lịch vaccine 5 trong 1 hoặc 6 trong 1. Trẻ lớn và người lớn chưa tiêm cần tiêm đủ ba mũi trong 6 tháng, xét nghiệm trước khi tiêm và tiêm nhắc lại khi kháng thể giảm.
Trường hợp trẻ đã tiêm đủ mũi vaccine có thành phần viêm gan B lúc nhỏ, nếu trong gia đình có người mắc viêm gan B cần thường xuyên đi kiểm tra sức khỏe, xét nghiệm định lượng kháng thể định kỳ để tiêm khi kháng thể giảm.
Trẻ vị thành niên được mẹ đưa đến Hệ thống Tiêm chủng VNVC tiêm vaccine HPV Gardasil 9 phòng bệnh do virus HPV gây ra. Ảnh: Diệu Thuần
Còn vaccine HPV có hai loại, gồm Gardasil và Gardasil 9. Vaccine Gardasil phòng được 4 type HPV (6, 11, 16, 18), chỉ định tiêm cho bé gái và phụ nữ trong độ tuổi 9-26. Vaccine Gardasil 9 phòng 9 type HPV (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58), tiêm cho cả nam và nữ tuổi từ 9-45.
Lịch tiêm cho người 9 đến dưới 15 tuổi gồm hai mũi cách nhau 6-12 tháng. Người từ 15-45 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng. Ngoài phòng sùi mào gà, vaccine còn phòng thêm các bệnh ung thư cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hậu môn, vùng hầu họng. Trẻ đã nhiễm một type virus hay mắc bệnh do virus HPV gây ra cũng có thể tiêm vaccine để phòng type chưa nhiễm, tránh tái nhiễm type đã mắc.
