RSV (Respiratory Syncytial Virus) là virus hợp bào hô hấp, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ.
Phần lớn trẻ sẽ từng nhiễm RSV trước 2 tuổi, nhưng trẻ dưới 6 tháng tuổi có nguy cơ diễn biến nặng cao hơn.
27.300 ca tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi do RSV
Theo các chuyên gia, RSV là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ, liên quan đến khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 ca tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Tại Việt Nam, dữ liệu từ các bệnh viện nhi cho thấy, RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em. Đặc biệt, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy gánh nặng bệnh tập trung chủ yếu ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi (42,7%), tiếp đến là nhóm trẻ từ 3-6 tháng tuổi.
Đây là giai đoạn hình thành "khoảng trống miễn dịch" trong 6 tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện và đường thở còn nhỏ. Đường thở hẹp khiến RSV dễ gây viêm, phù nề và tắc nghẽn, trong khi cơ thể chưa có đủ kháng thể để chống lại virus, làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy - Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội; Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
Những trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch được ghi nhận có nguy cơ cao hơn mắc bệnh nặng do RSV. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý không nên chỉ tập trung vào nhóm nguy cơ cao, bởi RSV vẫn có thể gây bệnh nặng ở cả những trẻ khỏe mạnh.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy - Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, đa số trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do bệnh đường hô hấp dưới liên quan đến RSV đều là trẻ sinh đủ tháng và trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Dữ liệu cho thấy khoảng 8/10 trẻ (81,2%) phải điều trị ICU vì RSV không có bệnh nền.
"Trẻ khỏe mạnh không có nghĩa là trẻ an toàn trước RSV. Nhiều trẻ ban đầu chỉ ho, sổ mũi, khó thở nhưng sau đó có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải can thiệp hô hấp như thở máy hoặc đặt nội khí quản. Dữ liệu cũng cho thấy khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại đơn vị cấp cứu hoặc chăm sóc đặc biệt (ICU/HAU) do RSV cần thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nghiêm trọng mà bệnh có thể gây ra ở trẻ nhỏ. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan mà cần chủ động dự phòng sớm, thay vì đợi trẻ mắc bệnh mới lo", PGS. Thúy nhấn mạnh.
Theo PGS. Thúy, trẻ nhiễm RSV thường có thời gian điều trị kéo dài hơn, tỷ lệ nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa hơn, như chụp X-quang phổi, bù dịch và sử dụng kháng sinh.
Trẻ điều trị RSV tại Bệnh viện Đại học Y - Ảnh: Tú Anh
Ngoài ra, nhiễm RSV còn liên quan đến nguy cơ gia tăng các biến chứng hô hấp lâu dài ở trẻ nhỏ, như khò khè tái diễn, hen suyễn và suy giảm chức năng phổi. Cụ thể, nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, trong khi nguy cơ khò khè thường xuyên tăng 4,3 lần. Đối với hen suyễn, nguy cơ được ghi nhận tăng từ 2-12 lần ở những trẻ từng nhiễm RSV; khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.
Dự phòng từ sớm để bảo vệ trẻ trước RSV ngay từ thai kỳ
Hiện nay, việc điều trị bệnh do RSV vẫn chủ yếu là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Chính vì vậy, các chuyên gia cho rằng cần chuyển trọng tâm từ điều trị sang dự phòng sớm, bắt đầu ngay trong thai kỳ.
Theo các chuyên gia, bảo vệ trẻ trước các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp là một quá trình liên tục, kết hợp nhiều biện pháp chăm sóc trong suốt thai kỳ và sau sinh như khám thai định kỳ, duy trì dinh dưỡng hợp lý, tư vấn y khoa và chăm sóc miễn dịch thai kỳ.
Trong thời gian mang thai, hệ miễn dịch của người mẹ có những thay đổi để vừa bảo vệ cơ thể mẹ, vừa tạo điều kiện cho thai nhi phát triển. Đặc biệt, ở ba tháng cuối thai kỳ, kháng thể của mẹ có thể được truyền qua nhau thai sang thai nhi. Nhờ đó, trẻ khi chào đời đã có sẵn một phần kháng thể để hỗ trợ bảo vệ trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu, nhất là "khoảng trống miễn dịch" trong 6 tháng đầu đời.
TS.BS Ngô Thị Yên - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Y học Giới tính Việt Nam, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ - cho biết: "Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ mang lại sức khỏe cho người mẹ mà còn để lại cho con món quà miễn dịch quý giá ngay từ khi chào đời. Trong những tháng cuối thai kỳ, mẹ truyền cho con một phần kháng thể của mình để ngay từ hơi thở đầu tiên, trẻ đã có thêm hành trang bảo vệ trước RSV. Sự bảo vệ này góp phần thu hẹp khoảng trống miễn dịch trong 6 tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch của trẻ vẫn còn non nớt".
TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng - Phó Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội; Nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế)
Theo bà, đây không phải là một khái niệm mới. Cơ chế truyền kháng thể từ mẹ sang con đã được ứng dụng trong chăm sóc thai kỳ nhiều năm qua. Tại Việt Nam, các biện pháp chăm sóc miễn dịch cho phụ nữ mang thai nhằm phòng ngừa uốn ván cho mẹ và trẻ sơ sinh đã được triển khai rộng rãi. Trên thế giới, chăm sóc miễn dịch thai kỳ cũng được áp dụng để tăng cường bảo vệ mẹ và bé trước các bệnh như cúm và ho gà. Cùng với sự phát triển của y học, phạm vi ứng dụng tiếp tục được mở rộng đối với nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp, trong đó có RSV.
Đồng quan điểm, TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng - nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) - nhận định: "Chăm sóc sức khỏe mẹ và bé luôn là một trong những trụ cột quan trọng của ngành y tế Việt Nam. Chủ động phòng ngừa ngay từ thai kỳ theo các hướng dẫn chuyên môn là bước tiến quan trọng. Điều này không chỉ giúp bảo vệ trẻ ngay từ những ngày đầu đời mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc thai sản ở cả cấp độ cá nhân và quốc gia."
Thông qua tọa đàm, các chuyên gia kỳ vọng phụ nữ mang thai và gia đình sẽ có thêm những thông tin khoa học, đầy đủ về nguy cơ mắc RSV ở trẻ nhỏ cũng như "khoảng trống miễn dịch" trong 6 tháng đầu đời. Từ đó, mỗi gia đình có thể chủ động trao đổi với bác sĩ để lựa chọn các biện pháp chăm sóc phù hợp trong thai kỳ và sau sinh.
