Theo số liệu mới nhất vừa được Cục Hải quan công bố, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong kỳ 1 tháng 1/2026 (từ ngày 1/1 - 15/1/2026) đạt mức ấn tượng 39,25 tỷ USD. Đây là một khởi đầu không thể thuận lợi hơn, minh chứng cho sức phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế và khả năng thích ứng linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu vẫn còn nhiều biến động. Trong con số tổng quát này, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 19,8 tỷ USD, trong khi nhập khẩu đạt 19,45 tỷ USD, duy trì trạng thái xuất siêu nhẹ, giúp cán cân thương mại giữ vững được sự ổn định ngay từ vạch xuất phát.
Động lực từ các hiệp định thương mại tự do và đơn hàng mới
Sự bứt phá của các mặt hàng chủ lực như điện tử, máy tính, dệt may và da giày tiếp tục đóng vai trò là "đầu tàu" kéo toàn bộ cỗ xe xuất khẩu đi lên. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và RCEP đã giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính với mức thuế ưu đãi. Đáng chú ý, các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU và ASEAN vẫn giữ vững được tốc độ tăng trưởng hai con số, phản ánh nhu cầu tiêu dùng thế giới đang dần ấm lại sau giai đoạn thắt chặt chi tiêu.
Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO) cho biết, các doanh nghiệp trong ngành đã kín đơn hàng đến hết quý II/2026. "Sự phục hồi sức mua từ Mỹ và châu Âu cùng với việc dịch chuyển đơn hàng từ các quốc gia lân cận đã mang lại lợi thế lớn cho Việt Nam," bà Xuân nhận định.
Tuy nhiên, bà Xuân cũng nhấn mạnh rằng các chuyên gia đang đặc biệt lưu ý về rào cản kỹ thuật và các quy định về môi trường của EU đang ngày càng khắt khe, điển hình là quy định chống phá rừng (EUDR) và cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển đổi xanh nhanh chóng để duy trì đà tăng trưởng bền vững.
Năm 2025 khép lại với những kỷ lục mới, khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 ước đạt khoảng 800 tỷ USD, tăng trưởng trên 10% so với năm 2024. Đây là kết quả của sự bứt phá mạnh mẽ từ nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, đóng góp hơn 85% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Đồng quan điểm về sự khởi sắc này, ông Nguyễn Văn Công, giám đốc doanh nghiệp dệt may tại Bắc Thăng Long chia sẻ: "Các dây chuyền sản xuất của chúng tôi đã hoạt động 100% công suất ngay từ những ngày đầu tháng 1. Điểm khác biệt của năm 2026 là các đơn hàng không chỉ tăng về số lượng mà còn yêu cầu cao hơn về hàm lượng bền vững. Việc chúng tôi chủ động nguồn nguyên liệu tái chế từ năm 2025 đã giúp công ty giành được những hợp đồng giá trị cao từ các đối tác Bắc Âu ngay trong kỳ nghỉ lễ vừa qua". Sự chủ động này của doanh nghiệp dệt may cho thấy một bước chuyển mình quan trọng từ sản xuất gia công sang sản xuất có trách nhiệm, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu.
Ở lĩnh vực nông nghiệp, tín hiệu vui cũng lan tỏa khắp các vùng nguyên liệu. Ông Lê Minh Nam, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tại Cần Thơ cho biết: "Tháng 1 này, lượng đơn hàng gạo và trái cây xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc và Trung Đông tăng mạnh, khoảng 20% so với cùng kỳ. Nhờ các nghị định thư về xuất khẩu chính ngạch được ký kết ổn định, chúng tôi không còn lo cảnh 'ùn tắc' tại biên giới. Mục tiêu của doanh nghiệp trong năm nay là nâng tỷ trọng nông sản chế biến sâu để gia tăng giá trị, thay vì chỉ xuất thô như trước".
Sự chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang các mặt hàng có hàm lượng công nghệ cao và nông sản chế biến sâu chính là "di sản" quan trọng nhất từ năm 2025 để lại.
Tối ưu hóa hạ tầng logistics để hiện thực hóa mục tiêu 1.000 tỷ USD
Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), điểm sáng nổi bật nhất trong năm 2025 là việc Việt Nam đã tận dụng triệt để các FTA để mở rộng thị trường. Xuất khẩu sang các thị trường có ký kết hiệp định như EU, Anh, và các nước CPTPP đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Đặc biệt, cán cân thương mại năm 2025 tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu năm thứ 10 liên tiếp, với mức thặng dư ước tính hơn 28 tỷ USD. Kết quả này không chỉ giúp ổn định tỷ giá, dự trữ ngoại hối mà còn tạo đà tâm lý cực kỳ tốt cho cộng đồng doanh nghiệp bước vào năm 2026 với mục tiêu chinh phục cột mốc lịch sử 1.000 tỷ USD.
Để đạt được cột mốc lịch sử 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu vào cuối năm 2026, Chính phủ và các bộ ngành đã xác định việc nâng cao năng lực logistics và hạ tầng cảng biển là nhiệm vụ trọng tâm. Hiện nay, các dự án trọng điểm như siêu cảng Cần Giờ hay việc mở rộng các bến cảng tại Lạch Huyện đang được đẩy nhanh tiến độ thi công xuyên tết. Việc giảm chi phí logistics từ mức hiện tại xuống dưới 15% GDP sẽ là "cú hích" trực tiếp giúp hàng hóa Việt Nam cạnh tranh tốt hơn về giá trên sàn thương mại quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh giá cước vận tải biển vẫn còn nhiều biến số do căng thẳng tại các tuyến hàng hải quan trọng.
Lãnh đạo Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn chia sẻ, lượng hàng hóa qua cảng trong những tuần đầu năm tăng đột biến, buộc các đơn vị phải tăng cường giải pháp công nghệ, đẩy mạnh triển khai "cảng xanh" và "cảng thông minh" để tránh ùn ứ. Từ phía Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), sự phối hợp nhịp nhàng giữa vận tải đường bộ, đường thủy và đường hàng không đang dần hoàn thiện, tạo thành một chuỗi cung ứng khép kín và thông suốt.
Nhận định về kết quả của hoạt động thương mại trong những ngày đầu năm, chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch đánh giá cao khởi đầu ấn tượng này nhưng cũng đưa ra những khuyến nghị sâu sắc. Theo ông, con số 39 tỷ USD trong nửa tháng là một tín hiệu đáng mừng, nhưng để đạt mốc 1.000 tỷ USD, chúng ta cần nhiều hơn là sự tăng trưởng về số lượng.
Trong những ngày này, không khí tại các cửa khẩu và cảng biển trên cả nước đang vô cùng khẩn trương
"Cần đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch và xây dựng thương hiệu quốc gia mạnh để giá trị gia tăng của con số 1.000 tỷ USD thực sự nằm lại trong túi tiền của người dân và doanh nghiệp Việt", ông Lịch nhấn mạnh. Chuyên gia này cũng cho rằng Chính phủ cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số mạnh mẽ hơn nữa trong lĩnh vực hải quan và kiểm tra chuyên ngành để giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp.
Theo ghi nhận thực tiễn của phóng viên, trong những ngày đầu năm 2026, không khí tại các cửa khẩu và cảng biển trên cả nước đang vô cùng khẩn trương. Tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị hay các cảng tại Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, những chuyến xe chở hàng nối đuôi nhau xuất phát ngay từ tờ mờ sáng. Sự đồng lòng từ chính sách vĩ mô của Chính phủ đến sự năng động của từng doanh nghiệp đang tạo nên một cộng hưởng tích cực. Nếu duy trì được nhịp độ này, mục tiêu tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1.000 tỷ USD trong năm 2026 không còn là con số trên lý thuyết, mà đang dần trở thành hiện thực hiện hữu, khẳng định vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu./.
