Vốn Hà Lan cho tôm miền Tây, tiền không thiếu nhưng cần "chìa khóa"

Tại đây, những câu hỏi quan trọng nhất được đưa ra làm thế nào để doanh nghiệp và người nuôi tôm tiếp cận được vốn từ Hà Lan; làm thế nào các mô hình hợp tác thoát khỏi quy mô trình diễn để nhân rộng hiệu quả và bền vững?

Thương vụ 15 triệu USD tại Cà Mau và điều kiện rót vốn

Điểm nhấn mở đầu phiên tài chính là việc đại diện Ngân hàng Phát triển Hà Lan (FMO) chia sẻ thông tin về khoản rót vốn 15 triệu USD cho Công ty CP Camimex (Cà Mau) đã triển khai cách đây 2 năm.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Theo ông Si Thu Aung, chuyên viên đầu tư của FMO, khoản vốn này được giải ngân theo 2 giai đoạn dành cho xây dựng nhà máy chế biến mới cùng hạ tầng và tài trợ vốn lưu động cần thiết.

Đáng chú ý, đây là nguồn vốn không bắt buộc phải có yếu tố liên kết thương mại với Hà Lan. Tuy nhiên, ông Si Thu Aung tiết lộ "chìa khóa" để Camimex tiếp cận được dòng vốn này là cả một hành trình dài. Khoản đầu tư được giải ngân qua Quỹ Khí hậu và Phát triển Hà Lan (DFCD). Theo đó, Tổ chức phát triển SNV đã đồng hành chuẩn bị kỹ thuật và hoàn thiện hồ sơ dự án với Camimex suốt 8 năm, trước khi FMO chính thức tiếp nhận và thẩm định trong 2 năm.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Ông Si Thu Aung nhấn mạnh, FMO chỉ cấp "vốn kiên nhẫn" với kỳ hạn 5 đến 10 năm và quy mô tối thiểu từ 10 triệu USD trở lên. FMO không cung cấp vốn lưu động ngắn hạn đơn thuần, mảng mà các ngân hàng nội địa Việt Nam làm tốt hơn. Đổi lại, họ linh hoạt về tài sản thế chấp trong trường hợp doanh nghiệp Việt có hợp đồng bảo lãnh bao tiêu uy tín.

Điều kiện tiên quyết để được xem xét không chỉ là "bền vững". Một hồ sơ phải có luận cứ đầu tư rõ ràng, mô hình kinh doanh khả thi về mặt kinh tế trong nhiều năm, tác động phát triển đo lường được như cải thiện sinh kế hộ nuôi nhỏ hay tăng cường an ninh lương thực, cùng chương trình và lộ trình cụ thể. Hồ sơ cũng phải đủ chi tiết trên giấy tờ để bên cấp vốn xác định được nó phù hợp với nguồn nào và còn thiếu thông tin gì.

Bên cạnh các khoản vay, FMO có thể cấp vốn hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp cải thiện những mảng như nguyên liệu đầu vào hay hạ tầng môi trường, xử lý nước thải. Tuy nhiên, doanh nghiệp được yêu cầu cùng bỏ vốn, thường ở mức khoảng một phần ba đến một nửa giá trị, để bảo đảm họ thực sự có phần của mình trong dự án.

Với những dự án chưa đủ điều kiện để đầu tư ngay, DFCD có thể hỗ trợ phát triển dự án và xây dựng luận cứ đầu tư trong khoảng 1 đến 2 năm, trước khi tính tới vốn ngân hàng phát triển hay vốn thương mại. Đây cũng chính là con đường mà Camimex đã đi qua.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Khác với FMO, Tổ chức tài chính Invest International (Hà Lan) hiện quản lý quỹ tới 1,8 tỉ euro lại đặt ra điều kiện tiên quyết đó là mọi dự án giải ngân bắt buộc phải có "liên kết Hà Lan". Tức là cần đáp ứng một hay nhiều trong số các yếu tố như sử dụng công nghệ, thiết bị, đối tác Hà Lan... Đến nay, tổ chức này vẫn chưa có dự án tài trợ nào trong ngành thủy sản tại Việt Nam. "Tôi vẫn đang chờ hồ sơ đầu tiên", bà Manou Aelmans, phụ trách phát triển kinh doanh của Invest International nói.

Ông Ngô Quốc Tuấn, Chủ tịch Công ty Quốc Việt (Cà Mau) và là nhà sáng lập Công ty VIEOS Foods, nêu một tình huống cụ thể: Trường hợp doanh nghiệp có nhu cầu 10 triệu USD vốn cổ phần, để làm bàn đạp huy động tiếp nguồn lực lớn hơn từ các định chế tài chính phát triển nhằm mở rộng nhà máy chế biến hàng giá trị gia tăng. Liệu phương án này có khả thi không?

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Trả lời câu hỏi trên, bà Manou Aelmans, cho biết ở giai đoạn hiện tại tổ chức này chưa thể góp vốn cổ phần trực tiếp vào một doanh nghiệp nước ngoài không có cổ đông Hà Lan. "Nhưng nếu ông mở rộng nhà máy bằng thiết bị Hà Lan, chúng tôi có thể xem xét tài trợ phần đó", bà Manou Aelmans nói.

Tiếp tục trả lời câu hỏi của bà Nguyễn Thị Thùy Vân, đại diện Skretting Việt Nam về điều kiện để chuỗi giá trị nuôi tôm bền vững được cấp vốn, đại diện Invest International nêu có 2 rào cản lớn. Thứ nhất là kênh giải ngân vi mô cho hộ nuôi. Các quỹ đầu tư quốc tế chỉ cấp vốn quy mô lớn, không thể trực tiếp quản lý hàng nghìn khoản vay nhỏ lẻ. Vì vậy, dự án chỉ khả thi khi có một ngân hàng thương mại nội địa đứng ra làm đầu mối nhận ủy thác và giải ngân vốn đến các hộ nuôi quy mô vừa và nhỏ.

Thứ hai là kiểm chứng thị trường thay vì giả định. Toàn bộ mô hình tôm sinh thái, tôm rừng chỉ đứng vững khi thị trường thực sự trả thêm tiền cho yếu tố bền vững. Nói cách khác, ngay từ khâu thử nghiệm mô hình bền vững, dự án đã phải tìm được những cam kết bao tiêu bằng văn bản từ các nhà bán lẻ quốc tế sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn, thay vì chỉ hoạt động dựa trên kỳ vọng.

Chung góc nhìn này, ông Novel Sharma, chuyên gia phân tích của Rabobank cảnh báo các ngân hàng thương mại toàn cầu không tìm kiếm quy mô bằng mọi giá, mà tìm kiếm khả năng dự đoán được. Chừng nào tỷ lệ tôm hao hụt, dịch bệnh ở ao nuôi được kiểm soát ổn định bằng dữ liệu minh bạch, dòng vốn thương mại quốc tế sẽ tự khắc tìm đến.

"Combi-track rất thành công, nhưng mới ở bước đầu"

Ở phiên tổng kết do Cục Doanh nghiệp Hà Lan (RVO) điều phối, câu chuyện tài chính được kết nối trực tiếp vào chương trình hợp tác tích hợp công tư Combi-track - nuôi trồng thủy sản bền vững, chương trình hợp tác Việt Nam - Hà Lan hình thành từ ý tưởng năm 2022 và bắt đầu triển khai từ năm 2023, với trọng tâm là chuỗi tôm và cá tra tại ĐBSCL. Trong 3 năm, hai nước đã triển khai 35 hoạt động và dự án trong khuôn khổ này.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Đánh giá về chương trình, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, khẳng định Combi-track đã mang lại những thành công rõ nét bước đầu. Tuy nhiên, các dự án thí điểm như tôm phát thải ròng bằng 0 (ShrimpTech) hay nuôi tôm siêu thâm canh kết hợp phục hồi rừng ngập mặn (TomGoxy Zero) chỉ có thể triển khai thành công trên thực tế nếu có các dự án cụ thể với sự tham gia của các nhà tài trợ, các tổ chức tài chính quốc tế và khu vực tư nhân. Cùng với đó là sự chỉ đạo, hỗ trợ của các bộ ngành.

Khi ông Joost van Uum, Tham tán Nông nghiệp Hà Lan tại Việt Nam và Thái Lan, đặt câu hỏi nên tập trung nguồn lực vào một tỉnh hay dàn trải nhiều nơi, ông Sử cho rằng trường hợp buộc phải chọn một nơi làm trước rồi nhân rộng thì có thể xem xét Cà Mau. Lý do là tỉnh này hiện có diện tích nuôi tôm lớn nhất và hội đủ các loại hình nuôi, từ siêu thâm canh, quảng canh cải tiến đến tôm rừng và tôm lúa.

Số liệu năm 2025 từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho thấy, vị thế áp đảo của địa phương này khi tổng diện tích nuôi tôm đạt 435.000 ha (trong đó thâm canh và siêu thâm canh 40.000 ha, quảng canh cải tiến 198.000 ha). Sản lượng tôm đạt tới gần 595.000 tấn (tôm nuôi chiếm 577.000 tấn), đóng góp khoảng 2,5 tỉ USD vào kim ngạch xuất khẩu.

Đối chiếu với số liệu cả nước của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, năm 2025 tổng diện tích nuôi tôm nước lợ toàn quốc là 750.000 ha với sản lượng nuôi 1,29 triệu tấn. Như vậy, riêng Cà Mau chiếm khoảng 58% diện tích và khoảng 45% sản lượng tôm nuôi cả nước. Địa bàn này cũng là vùng đệm lý tưởng nhất để thực chứng mọi giải pháp công nghệ và dòng vốn xanh.

"Đây mới chỉ là khởi đầu…"

Đúc kết lại tuần làm việc, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra không gian lớn để nhập khẩu công nghệ, khuyến khích cả khối công lẫn tư cùng tham gia tiếp nhận dòng vốn.

Do vậy, thời gian tới các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan nghiên cứu và các doanh nghiệp hai bên cần đẩy mạnh hợp tác, giới thiệu công nghệ… để từ đó lựa chọn công nghệ, cách thức triển khai ưu việt nhất.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Cũng theo ông Luân, trong chuỗi sản xuất tôm, người dân đóng vai trò quan trọng, nhất là khi mô hình sản xuất nhỏ, nông hộ chiếm vị trí quan trọng bên cạnh nỗ lực liên kết sản xuất. Do vậy, việc chuyển giao khoa học công nghệ mới, thay đổi cách làm cho hiệu quả hơn là rất cần thiết. Tuy nhiên, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng nêu ra một số điểm nghẽn hiện nay, nhất là ở hệ thống khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật.

Theo ông, các khóa tập huấn ngắn ngày gần như ít tạo ra thay đổi vì người nuôi đã quen tập quán cũ. "Thách thức không phải là bao nhiêu người tham gia, mà bao nhiêu người thật sự hiểu rõ mục đích của khóa tập huấn và áp dụng vào thực tế sản xuất", ông nói và cho rằng cần chuyển hướng sang đào tạo giảng viên nguồn (ToT) thông qua các trường đại học/viện, từ đó đào tạo bài bản mạng lưới khuyến nông cơ sở để họ đồng hành cùng người nuôi hàng tuần, hàng tháng.

Trước đó, tại The Hague, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp, Thủy sản, An ninh lương thực và Thiên nhiên Hà Lan Mark Roscam cũng đã nói rằng tương lai ngành nuôi trồng thủy sản sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc sản xuất được bao nhiêu, mà phụ thuộc vào việc sản xuất có trách nhiệm như thế nào. Trưởng đoàn Việt Nam, ông Trần Đình Luân hoàn toàn chia sẻ thông điệp phía Hà Lan; đồng thời khẳng định, bền vững không còn là một mục tiêu bổ sung mà đang trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh.

ẢNH: ĐÌNH TUYỂN

Khép lại phiên thảo luận, ông Joost van Uum nói: "Với tôi, đây chỉ là khởi đầu chứ không phải kết thúc". Ông cho rằng hai bên nên tổ chức một bàn tròn tài chính về nuôi trồng thủy sản ngay tại Việt Nam, gắn với dịp có đoàn xúc tiến kinh tế Hà Lan sang. Thành phần không chỉ gồm Invest International, FMO và Rabobank, mà mở rộng cho cả SNV, IDH, Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển châu Á, tức toàn bộ những tổ chức có thể rót vốn vào nuôi trồng thủy sản Việt Nam.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } function tnDetailInsertMidArticleWidget(rootSelector, widgetId) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var contentRoot = root.querySelector('[data-role="content"]') || root; var blocks = Array.from(contentRoot.children).filter(function (el) { if (el.id === widgetId) return false; if (el.hasAttribute('data-check-position')) return false; if (el.hasAttribute('data-type')) return false; if (/^(SCRIPT|STYLE|TEMPLATE|LINK|NOSCRIPT)$/.test(el.tagName)) return false; if (el.tagName === 'P' && !el.textContent.trim()) return false; return el.getClientRects().length > 0; }); if (!blocks.length) return null; var rootRect = contentRoot.getBoundingClientRect(); var idx; if (rootRect.height > 0) { var midY = rootRect.top + rootRect.height / 2; for (idx = 0; idx < blocks.length; idx++) { if (blocks[idx].getBoundingClientRect().bottom >= midY) break; } if (idx >= blocks.length) idx = blocks.length - 1; } else { idx = Math.floor(blocks.length / 2); } var target = blocks[idx]; var isMedia = target.tagName === 'FIGURE' || target.classList.contains('VCSortableInPreviewMode'); var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = widgetId; contentRoot.insertBefore(newDiv, isMedia ? target : target.nextSibling); return newDiv; } function tnAfterLoad(fn) { if (document.readyState === 'complete') fn(); else window.addEventListener('load', fn, { once: true }); } (function () { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (laNuocNgoai) return; tnAfterLoad(function () { var pernewDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'tn_detail_foryou1_pc_per'); if (!pernewDiv) return; loadJsAsync('https://js.aiservice.vn/rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js', function(){}, function() { window.boxTNRecs.err.push('rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js'); }); }); })(); (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; tnAfterLoad(function () { var newDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'taboola-mid-article-widget'); if (!newDiv) return; window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); }); })();