Trong 20 phút lái xe đến công ty thực phẩm, chị Hằng thấy sống mũi cay xè. "Tôi thấy bóng mình in trên kính xe như thân cò lạc lối. Nhưng tôi lắc đầu, ép bản thân nuốt nước mắt vào trong, vì chính mình đã chọn con đường này", chị kể.
Nhịp sống này đã kéo dài gần ba năm kể từ ngày gia đình chị quyết định bán hết tài sản, nhà cửa, rời Việt Nam sang New Zealand theo diện visa lao động.
Chị Thúy Hằng, 44 tuổi ăn bữa trưa ở công ty tại thành phố Auckland, vào tháng 1/2026. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Trước khi xuất ngoại, chị Hằng làm trong ngành xuất nhập khẩu, còn anh Thực, chồng chị, là quản lý thu mua kiêm phiên dịch tại Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai. Năm 2018, họ dồn hết vốn liếng mở nhà hàng nhưng dịch Covid-19 ập đến khiến kinh doanh đình đốn. Chi phí mặt bằng và vận hành 150 triệu đồng mỗi tháng khiến họ rơi vào cảnh nợ nần chồng chất sau hai năm.
Giữa cơn bế tắc, một người cháu đang định cư ở New Zealand đề nghị anh Thực sang làm việc theo diện visa AEWV (Accredited Employer Work Visa - thị thực dành cho lao động nước ngoài được chủ doanh nghiệp bảo lãnh). Người lao động có visa AEWV được ở lại và làm việc tại New Zealand trong khoảng từ 3 đến 5 năm và là bước đệm nền tảng để nộp hồ sơ xin Thường trú nhân (Resident Visa - thẻ xanh) cho cả gia đình.
Theo tính toán ban đầu, mức lương hợp đồng của anh Thực phải đạt tối thiểu 29 đô-la New Zealand (NZD) một giờ. Nếu làm đủ 40 tiếng mỗi tuần, thu nhập sẽ rất khả quan. Bốn đứa con (từ 5 đến 18 tuổi) của anh chị được miễn hoàn toàn học phí. Nhờ người nhà bảo lãnh, họ còn tiết kiệm được khoản phí môi giới từ 15.000 đến 30.000 NZD.
Nuôi hy vọng làm lại cuộc đời, anh Thực, chị Hằng bán ôtô và căn chung cư ở Đông Anh, Hà Nội, để trang trải nợ nần và lấy vốn đi xa. Tháng 2/2023, người chồng lên đường. Hai tháng sau, chị Hằng bay sang và đến tháng 8 cùng năm, họ đón cả bốn con qua bờ đại dương.
Nhưng khi đặt chân đến xứ người, thực tế không như những gì họ tính toán.
Vào xưởng, anh Thực mang danh thợ học việc với mức lương thực nhận 23 NZD một giờ thay vì 29 NZD như cam kết. Hơn thế, điều kiện của visa AEWV yêu cầu người lao động chỉ được làm việc cho doanh nghiệp đã bảo lãnh, việc ra ngoài làm thêm là bất hợp pháp.
Do công ty thiếu việc, giờ làm của anh Thực bị cắt giảm. Tại New Zealand, tiền lương được tính theo tuần, đồng nghĩa các loại hóa đơn cũng đến hẹn hằng tuần. Nhiều thời điểm, tiền lương đổ về tài khoản anh chỉ khoảng 700 NZD. Trong khi đó, giá thuê nhà trung bình tại thành phố đắt đỏ bậc nhất như Auckland khoảng 630 NZD mỗi tuần. Theo thống kê của Cục Thống kê New Zealand (Stats NZ), chi phí nhà ở thường "nuốt trọn" hơn 40% thu nhập của nhóm lao động yếu thế, khiến gia đình chị Hằng rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau dù tằn tiện hết mức.
Chị Hằng cũng nếm mùi thất bại khi kế hoạch ra chợ mở sạp buôn bán đổ bể vì mù mờ luật bản địa. Chị xoay sang xin việc mổ sò thời vụ, dọn dẹp, phụ pha chế nước. Sự ổn định chỉ đến khi chị xin vào được dây chuyền sản xuất đồ ăn hàng không. Để bù đắp khoản thâm hụt tài chính của chồng, chị làm việc 6 ngày mỗi tuần, từ 4h30 sáng đến 15h. Các con bước qua tuổi 16 cũng phải đi làm thêm để kiếm tiền phụ gia đình.
Vợ chồng chị Thúy Hằng và các con ở New Zealand, tháng 10/2025. Ảnh: Gia đình cung cấp
Tình cảnh của gia đình chị Hằng là một lát cắt trong bức tranh toàn cảnh về cộng đồng người Việt nhập cư ở New Zealand. Theo dữ liệu Điều tra dân số New Zealand năm 2023, cộng đồng người Việt tại đây có hơn 14.000 người. Dù thuộc nhóm dân cư có tuổi trung vị 30, thu nhập cá nhân của họ chỉ đạt 38.100 NZD một năm, thấp hơn đáng kể so với mức 66.000-80.000 NZD trung bình toàn quốc. Tỷ lệ sở hữu nhà của người Việt nhập cư ở mức 39% trong khi mức trung bình là 66%.
Trong giai đoạn 2023-2024, Ủy ban Nhân quyền New Zealand (Te Kāhui Tika Tangata) và Đài Phát thanh Quốc gia (RNZ) đã liên tục cảnh báo về sự lạm dụng visa AEWV. Nhiều lao động đóng hàng chục nghìn đôla cho môi giới nhưng sang đến nơi lại không có việc làm, thử việc không lương hoặc bị trục xuất khi các "công ty ma" phá sản.
Bỏ qua gánh nặng tài chính, cuộc chiến bào mòn sức lực nhất lại diễn ra trong tâm trí anh Thực. Từ một quản lý ở Việt Nam, sang xứ người anh khoác lên vai bộ đồ thợ sơn lấm lem. Giờ làm bị cắt, nhịp sống của anh chỉ quẩn quanh sau vô lăng đưa đón vợ con. "Thứ bóp nghẹt tôi nhất là cảm giác mất đi vị thế trụ cột gia đình", anh chia sẻ.
Giữa năm 2025, một đồng nghiệp ngã giàn giáo gãy cổ và bị trả về nước khiến anh Thực bừng tỉnh. Cùng lúc đó, tin tức từ quê nhà báo sang: mẹ đẻ anh bệnh xương khớp không thể đi lại, em gái chị Hằng gãy chân, mẹ vợ xuống thăm bị chó cắn thương tích. Nhìn qua camera giám sát thấy cha mẹ già yếu chật vật, ruột gan vợ chồng xa xứ như xát muối.
Trong căn nhà thuê ở Auckland, họ ôm nhau khóc. "Nghèo anh cũng về!", anh Thực quả quyết. Bốn đứa con cũng đồng thanh muốn trở lại quê hương.
Chị Thúy Hằng bên cửa sổ căn hộ thuê ở thành phố Auckland năm 2024. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Đầu tháng 2/2026, gia đình 6 người gấp lại tấm visa vẫn còn hạn rất dài để về nước. Nhờ kinh nghiệm quản lý trước đó, anh Thực nhanh chóng tìm được vị trí trợ lý giám đốc cho một công ty Nhật Bản tại Bắc Ninh. Chị Hằng cũng có việc tại một khách sạn quốc tế.
"Đúng là chúng tôi đã vỡ mộng. Nhưng ít nhất là chúng tôi đã dám đi, dám làm và dám đối mặt", chị Hằng nói về hành trình ba năm qua của gia đình. "Thà xông pha để biết giới hạn của mình, còn hơn bỏ lỡ cơ hội rồi cả đời chìm trong tiếc nuối, than thân trách người".
Một điểm tích cực mà chị nhận ra là áp lực xứ người giúp vợ chồng, con cái thêm yêu và hiểu nhau. Chị Hằng, từ một người vợ quen tự quyết đã biết cách mềm mỏng, tựa vào vai chồng. Anh Thực có thời gian gần gũi các con, và làm "bác sĩ độc quyền" bóp chân, tay cho vợ mỗi tối sau những ca làm trong kho lạnh
Sau những vấp ngã phải trả giá bằng mồ hôi và nước mắt, chị Hằng đúc kết hai bài học cho người đi sau. Thứ nhất, cần cảnh giác trước những lời hứa hẹn định cư. Môi giới thường vẽ ra viễn cảnh xán lạn với những con số thu nhập hấp dẫn. Người lao động phải tự kiểm chứng thông tin qua các kênh chính thống. Thứ hai, nên áp dụng chiến thuật "đi dò đường". Người trụ cột cần đi trước ít nhất một năm để thiết lập nền tảng, đo lường thu nhập thực tế, sau đó mới quyết định đưa con cái sang.
Khép lại giấc mơ đổi đời nơi xứ người, chị Hằng chiêm nghiệm: "Đi nửa vòng trái đất, nếm đủ đắng cay, chúng tôi mới thấm thía không có nơi nào tốt bằng quê hương".
