Từng được vinh danh là một trong 10 dự án cơ sở hạ tầng quan trọng nhất nước Mỹ, Theia Group hứa hẹn về một mạng lưới vệ tinh giám sát toàn cầu "không kẽ hở". Thế nhưng, đằng sau hào quang của những tấm giấy phép từ FCC và dàn cố vấn toàn sao lại là một cấu trúc tài chính rỗng tuếch, được vận hành bởi một "thiên tài" có sở thích biến công quỹ thành túi tiền riêng.
Tháng 11/2020, Thị trưởng thành phố Albuquerque, Tim Keller, hào hứng công bố một "mối quan hệ đối tác thay đổi cuộc chơi" với startup hàng không vũ trụ Theia Group Inc.
Theo kế hoạch, Theia sẽ đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng trung tâm Orion rộng 80 mẫu Anh, sản xuất hàng loạt vệ tinh quan sát với độ phân giải siêu cao. Lời hứa của họ rất hấp dẫn: Giám sát toàn bộ Trái đất gần như liên tục.
Một đoạn video quảng cáo thậm chí đã tuyên bố: "Mọi cái cây trên Trái đất, mọi chiếc xe tải, mọi con cá voi đều sẽ bị giám sát".
Tuy nhiên, chỉ một năm sau, dự án "chết yểu". Erlend Olson, người sáng lập Theia, hiện đang đối mặt với án tù lên tới 160 năm vì cáo buộc lừa đảo hơn 200 nhà đầu tư với số tiền 250 triệu USD và trốn thuế hàng triệu USD.
Thổi phồng số liệu
Theia không phải là một startup vô danh tiểu tốt theo cách thông thường. Nhà sáng lập Erlend Olson, cựu kỹ sư NASA, người từng bán một công ty chip với giá 605 triệu USD, đã xây dựng cho Theia một vẻ ngoài không thể uy tín hơn. Trụ sở công ty đặt tại cùng tòa nhà với khách sạn Willard InterContinental sang trọng, đối diện Nhà Trắng.
Dàn nhân sự và cố vấn của Theia khiến bất kỳ nhà đầu tư nào cũng phải choáng ngợp: CEO Stephen O’Neill từng lãnh đạo bộ phận vệ tinh của Boeing, Chủ tịch hội đồng quản trị là Ronald Fogleman, cựu Tham mưu trưởng Không quân Hoa Kỳ. Các nhà vận động hành lang của startup này bao gồm cựu thành viên Quốc hội và các quan chức từ Bộ Thương mại.
Thậm chí, cựu Giám đốc CIA David Petraeus và cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo cũng từng xuất hiện hoặc dành lời khen ngợi cho dự án này.
Năm 2019, Theia được Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) cấp phép triển khai 112 vệ tinh ở quỹ đạo thấp của Trái đất. Đây chính là "tấm bùa hộ mệnh" giúp Olson thuyết phục các văn phòng gia đình (family offices) và các chính phủ nước ngoài rằng họ đang sở hữu một bất động sản không gian vô giá.
Trớ trêu thay, chính sự hào nhoáng này lại làm nên cú lừa ở Theia.
Theo bản cáo trạng từ Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ), Theia đã sử dụng những con số giả mạo để giăng bẫy nhà đầu tư. Khi huy động vốn, con số 1 triệu USD vốn thực tế được "phù phép" thành 20 triệu USD.
Dòng tiền mặt ròng hàng tháng từ mức 0 USD được báo cáo thành 3,8 triệu USD. Đỉnh điểm là các hợp đồng chính phủ trị giá 0 USD được Olson khẳng định lên tới 18,5 tỷ USD.
Chris Hoeber, một tư vấn viên hệ thống không gian từng làm việc cho Theia, nhận xét Olson rất giỏi trong việc mô tả tầm nhìn kiểu Steve Jobs hay Elon Musk, nhưng lại cực kém trong việc thực hiện. Hoeber kể lại rằng ông từng được yêu cầu thiết kế một bộ phận radar chắc chắn sẽ hỏng, chỉ để "làm đẹp" cho các buổi gọi vốn tiếp theo.
Càng về sau, các mục tiêu của Theia càng trở nên hoang đường. Họ tuyên bố sẽ xây dựng các trang trại máy chủ riêng vì sợ các nhà cung cấp đám mây "ăn cắp ý tưởng", hay thậm chí là tham vọng cung cấp internet vệ tinh để cạnh tranh với Starlink của SpaceX, dù chưa có một vệ tinh nào được phóng lên.
Quá khứ bất hảo
Đây không phải lần đầu Olson sử dụng kỹ năng bán hàng của mình để trục lợi. Trước Theia, Olson từng điều hành Terralliance Technologies, một công ty thăm dò dầu khí đã huy động được nửa tỷ USD từ Goldman Sachs và Kleiner Perkins.
Hồ sơ tài chính từ thời kỳ đó cho thấy Olson đã dùng tiền công ty như một "con heo đất" cá nhân. Ông ta chi hơn 4 triệu USD cho các kỳ nghỉ gia đình, đồ trang sức, xe hơi và thậm chí là chi trả cho vụ ly hôn của chính mình. Kinh khủng hơn, Olson còn dùng 22 triệu USD tiền nhà đầu tư để mua hai chiếc máy bay chiến đấu Su-27 từ thời Liên xô với lý do dùng để "thăm dò".
Ông Howard Selzer, cựu Giám đốc kế toán của Terralliance (người từng làm việc tại Enron), chia sẻ: "Những gì Erlend đã làm còn trắng trợn hơn nhiều thứ diễn ra tại Enron".
Tuy nhiên, nhờ khả năng thuyết phục thiên tài, Olson vẫn trụ lại được cho đến khi thương vụ đầu tư 1,1 tỷ USD từ quỹ Temasek đổ bể do kết quả kiểm toán độc lập quá tệ hại.
Sự sụp đổ của Theia Group diễn ra trong bối cảnh ngành công nghiệp không gian thương mại đang bùng nổ, với giá trị tăng gấp đôi trong thập kỷ qua lên mức hơn 600 tỷ USD. Cơn sốt vàng không gian đã khiến nhiều nhà đầu tư mất cảnh giác trước những lời hứa hẹn quá mức.
Ông Gerald Adams, chuyên gia luật ngành không gian tại Đại học Pennsylvania, nhận định rằng vụ việc của Theia đánh dấu sự kết thúc của cơn sốt phi logic trong ngành kinh doanh không gian thương mại. Giờ đây, các nhà đầu tư đã trở nên thực tế hơn, tập trung vào những doanh nghiệp có sản phẩm thực sự và doanh thu ổn định như SpaceX hay Rocket Lab.
Hiện tại, Erlend Olson đang bị giam giữ tại Virginia mà không được bảo lãnh. Nếu bị kết tội ở tất cả các cáo buộc, người đàn ông này có thể phải ngồi tù đến 160 năm. Dù ông ta vẫn khẳng định mình chỉ là một kỹ sư vô tội bị cuốn vào một âm mưu đen tối, nhưng các bằng chứng về việc gian lận tài chính và trốn thuế đang dần khép lại cánh cửa tự do của trùm lừa đảo.
Câu chuyện của Theia là một lời nhắc nhở sắc sảo rằng trong kinh doanh, khi một tầm nhìn trông có vẻ quá hoàn hảo và mang tính tương lai xa vời, hãy kiểm tra thật kỹ bảng cân đối kế toán trước khi quyết định xuống tiền. Vũ trụ có thể là giới hạn cuối cùng, nhưng những mánh khóe lừa đảo thì luôn có chung một kịch bản cũ kỹ dưới mặt đất.
*Nguồn: Fortune, BI
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
