Khi nhắc đến cái tên Đại học Harvard, người ta thường nghĩ ngay đến sự quyền lực và tri thức bậc nhất thế giới. Tuy nhiên, ít ai biết rằng vào những ngày đầu thành lập năm 1636, ngôi trường này vốn dĩ mang một cái tên rất đơn giản là New College (Trường học Mới) hoặc "trường đại học tại Cambridge".
Mục đích ban đầu của trường chỉ là đào tạo các mục sư cho vùng đất Massachusetts (Mỹ). Vào thời điểm đó, tương lai của trường khá bấp bênh vì ngân sách hạn hẹp và cơ sở vật chất nghèo nàn.
Một góc nhỏ ở Harvard hiện tại (Ảnh: Nico Trinkhaus/Sumfinity)
Harvard Yard năm 1892 (Ảnh: The Harvard Crimson)
Vận mệnh của ngôi trường này chỉ thực sự thay đổi vào năm 1638 nhờ sự xuất hiện của một vị mục sư trẻ tuổi tên là John Harvard. Ông là một người Anh di cư sang Mỹ, sở hữu một thư viện cá nhân đồ sộ và một khối tài sản đáng kể vào thời bấy giờ.
Trước khi qua đời vì bệnh lao ở tuổi 31, John Harvard đã đưa ra một quyết định lịch sử. Ông đã để lại một nửa tài sản tiền mặt (khoảng 779 bảng Anh thời bấy giờ) và toàn bộ thư viện gồm hơn 400 cuốn sách cho "Trường học Mới". 779 bảng Anh nghe có vẻ nhỏ ở hiện tại nhưng để dễ hình dung, số tiền này vào thế kỷ 17 lớn đến mức nó tương đương với tổng số thuế mà toàn vùng Massachusetts thu được trong một năm.
Để tri ân hành động hào phóng và kịp thời này, vào tháng 3 năm 1639, Hội đồng đại biểu (The General Court of the Massachusetts Bay Colony) đã chính thức đổi tên trường thành Đại học Harvard.
Câu chuyện về cái tên này còn gắn liền với một biểu tượng nổi tiếng mà bất cứ sinh viên hay khách du lịch nào đến đây cũng phải ghé thăm, đó là bức tượng John Harvard đặt tại Harvard Yard. Tuy nhiên, bức tượng này thường được gọi vui là "Bức tượng của ba lời nói dối" vì những sự thật thú vị đằng sau nó.
Bức tượng John Harvard (Ảnh: Wikipedia)
Dù bắt nguồn từ một sự nhầm lẫn thú vị hay những "lời nói dối" trên bức tượng, cái tên Harvard ngày nay đã vượt xa ý nghĩa của một họ người bình thường. Nó đã trở thành một biểu tượng toàn cầu về sự xuất sắc trong học thuật và là minh chứng cho việc một hành động tử tế có thể thay đổi cả dòng chảy lịch sử giáo dục. Khoản quyên góp của John Harvard không chỉ giúp trường tồn tại trong những năm tháng khó khăn nhất mà còn đặt nền móng cho một "đế chế" tri thức hùng mạnh như chúng ta thấy hiện nay.
