Vì sao công ty chứng khoán vẫn phụ thuộc nhiều vào margin?

Trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2026 – Summer Summit, câu chuyện mô hình tăng trưởng của các công ty chứng khoán được nhắc đến ở cả góc nhìn ngành và góc nhìn thành viên thị trường.

Một vấn đề được đặt ra là vì sao phần lớn công ty chứng khoán vẫn phụ thuộc nhiều vào cho vay ký quỹ (margin), trong khi các mảng như ngân hàng đầu tư, IPO, tư vấn doanh nghiệp hay sản phẩm công nghệ mới được kỳ vọng mở thêm dư địa tăng trưởng.

Ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng cần nhìn nhận đúng cấu trúc của ngành chứng khoán trên thế giới.

Theo ông, tại Mỹ có 300 đến 500 công ty chứng khoán nhưng chỉ một nhóm nhỏ sở hữu thế mạnh nổi bật trong lĩnh vực ngân hàng đầu tư như Goldman Sachs, JPMorgan, Jefferies hay Morgan Stanley. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp trong ngành vẫn dựa nhiều vào hoạt động cho vay margin.

“Chúng ta đang nhìn vào một số trường hợp tiêu biểu của thị trường đó để so sánh với thị trường Việt Nam, nhưng về bản chất cấu trúc không khác nhau quá nhiều”, ông Hạnh nhận định.

Nếu xem xét báo cáo tài chính của nhiều công ty chứng khoán nước ngoài, thu nhập từ hoạt động cho vay vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, có thể ở mức 50 - 60% tổng doanh thu.

Đối với mô hình ngân hàng đầu tư, ông Hạnh dẫn ví dụ về Jefferies, doanh nghiệp có phần lớn doanh thu đến từ các dịch vụ IB nhờ tập trung vào nhóm khách hàng tổ chức (B2B).

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán DNSE, cho biết câu chuyện tăng trưởng của các công ty chứng khoán cũng là vấn đề được nhiều đơn vị trong ngành quan tâm.

“Nếu bạn là nhà đầu tư và quan tâm đến cổ phiếu của các công ty chứng khoán thì đây là một điểm cần theo dõi, đó là mô hình kinh doanh của công ty chứng khoán trong bối cảnh hiện tại”, bà nói.

Theo bà Linh, trong bối cảnh xu hướng miễn phí giao dịch ngày càng phổ biến, nguồn thu chủ yếu giúp các công ty chứng khoán duy trì hoạt động vẫn là cho vay margin. Các doanh nghiệp đều có hạn mức cho vay nhất định và trên thực tế, phần lớn doanh thu cũng như lợi nhuận hiện nay vẫn đến từ mảng này.

Một hướng phát triển bền vững hơn là các công ty chứng khoán mở rộng sang mô hình ngân hàng đầu tư, kết hợp nguồn thu từ giao dịch, cho vay và các dịch vụ tư vấn doanh nghiệp.

Việc nguồn thu phụ thuộc lớn vào margin cũng khiến hoạt động của công ty chứng khoán nhạy hơn với biến động thanh khoản và khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư cá nhân. Muốn thị trường ổn định hơn, các công ty chứng khoán cần hướng tới mô hình đa dạng nguồn thu hơn, bao gồm ngân hàng đầu tư hoặc các dịch vụ mới. 

Nhiều công ty chứng khoán hiện cũng đang tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới từ chính hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Lấy ví dụ tại DNSE, doanh nghiệp đang phát triển các sản phẩm tư vấn ứng dụng AI, khai thác dữ liệu và triển khai mô hình thuê bao (subscription model), qua đó cung cấp cho khách hàng các nguồn dữ liệu và công cụ công nghệ phục vụ quá trình đầu tư.

Bên cạnh đó, DNSE cũng đẩy mạnh chiến lược phát triển dựa trên Open API – xu hướng đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới nhằm cung cấp thêm dịch vụ và giá trị gia tăng cho nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Ngoài mô hình công ty chứng khoán truyền thống dựa vào phí giao dịch và cho vay margin, hay mô hình ngân hàng đầu tư với các thương vụ IPO và tư vấn phát hành, trên thế giới còn xuất hiện các công ty chứng khoán công nghệ sở hữu hạ tầng mạnh.

Từ nền tảng này, doanh nghiệp có thể cung cấp các công cụ hỗ trợ giao dịch và đầu tư cho khách hàng, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ lợi nhuận dựa trên hiệu quả sử dụng dịch vụ.

Bà cho rằng đây vẫn là mô hình còn tương đối mới tại Việt Nam nhưng là hướng đi đang được nghiên cứu.

Câu chuyện tìm nguồn thu mới của các công ty chứng khoán cũng gắn với tiến trình nâng cấp hạ tầng thị trường. Bà Linh cho biết một trong những ưu tiên của công ty chứng khoán là chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng cho các sản phẩm mới.

Nhà đầu tư đang kỳ vọng vào hệ thống CCP để triển khai giao dịch trong ngày hoặc bán chứng khoán chờ về. Đây được xem là yếu tố có thể hỗ trợ thanh khoản từ nhà đầu tư trong nước khi hạ tầng thị trường hoàn thiện hơn. 

“Trong thời gian tới, khi thị trường có giao dịch trong ngày, có T+0 và được hỗ trợ nhiều hơn bởi công nghệ, nền tảng và hạ tầng giao dịch trong việc giao dịch và quyết định của nhà đầu tư, thì đây cũng có thể trở thành một nguồn doanh thu mới để các công ty chứng khoán thử nghiệm”, bà Linh cho biết.