Chi phí đất đai vốn là một trong những khoản đầu vào lớn của các dự án bất động sản. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong cơ chế xác định giá đất cũng có thể tác động trực tiếp đến phương án tài chính, khả năng triển khai dự án và nguồn cung trên thị trường. Đây cũng là vấn đề được Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) đặc biệt lưu ý khi góp ý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).Trong văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 29/9/2026, VARS bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương đơn giản hóa quy trình xác định giá đất. Tuy nhiên, Hội cho rằng việc thay đổi phương pháp định giá cần đi kèm những cơ chế kiểm soát phù hợp, tránh tạo thêm gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp và người sử dụng đất.Theo VARS, thực tiễn triển khai Luật Đất đai năm 2024 cho thấy công tác xác định giá đất cụ thể vẫn là một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án bất động sản chậm triển khai. Quy trình thực hiện phức tạp, cách áp dụng chưa thống nhất và thời gian phê duyệt kéo dài khiến không ít dự án phải chờ nhiều năm để hoàn tất nghĩa vụ tài chính về đất đai.Trong bối cảnh đó, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) ngày 12/9/2026 định hướng mở rộng việc sử dụng bảng giá đất nhân với hệ số điều chỉnh K để xác định nghĩa vụ tài chính, thay cho phương pháp xác định giá đất cụ thể trong phần lớn trường hợp.
VARS đánh giá phương án này có thể góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí hành chính và tạo sự thống nhất trong quá trình áp dụng. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào cách xây dựng bảng giá đất và xác định hệ số K tại từng địa phương.Đáng chú ý, cơ chế mới dự kiến được áp dụng trong nhiều trường hợp, từ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đến bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và xác định giá khởi điểm đấu giá quyền sử dụng đất. Trong khi đó, các căn cứ xác định hệ số K, chu kỳ rà soát và phương thức kiểm định vẫn cần được làm rõ.Theo VARS, nếu những vấn đề này không được giải quyết, vướng mắc trong công tác định giá có thể không thực sự được tháo gỡ mà chỉ chuyển từ khâu xác định giá đất cụ thể sang quá trình xây dựng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh.Một trong những lo ngại lớn nhất là nguy cơ nghĩa vụ tài chính về đất đai tăng mạnh khi áp dụng phương pháp mới. Kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Đánh giá thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS-IRE) tại 22 địa phương có thông tin về hệ số K năm 2026 cho thấy sự khác biệt đáng kể trong cách xác định hệ số điều chỉnh.Khoảng một phần ba số địa phương được khảo sát áp dụng hệ số K bằng 1,0 đồng loạt. Trong khi đó, các địa phương còn lại xây dựng hệ số theo nhiều nhóm tiêu chí, bao gồm điều kiện quy hoạch và những yếu tố liên quan.Đơn cử, theo số liệu VARS tổng hợp, hệ số quy hoạch tại Hà Nội có thể lên tới 1,45 theo Quyết định số 19/2026/QĐ-UBND, còn tại TP.HCM đạt 1,70 theo Quyết định số 45/2026/QĐ-UBND. Đây mới là hệ số thành phần, chưa bao gồm các yếu tố điều chỉnh khác.VARS cho rằng sự khác biệt giữa các địa phương có thể xuất phát từ đặc thù thị trường, song cần có khung tiêu chí thống nhất để hạn chế tính chủ quan trong quá trình xác định hệ số K. Nếu thiếu cơ sở rõ ràng, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi dự báo chi phí đất đai, đặc biệt đối với các dự án có thời gian chuẩn bị và triển khai kéo dài.Dẫn thông tin do Hiệp hội Bất động sản TP. HCM (HoREA) ước tính, VARS cho biết tiền sử dụng đất của một dự án có thể tăng từ 2 đến 2,6 lần so với cơ chế trước đây trong một số trường hợp. Đây là mức tăng mang tính ước tính, không đồng nghĩa tất cả dự án đều phải chịu mức chi phí tương tự. Tuy nhiên, VARS nhận định nguy cơ gia tăng nghĩa vụ tài chính cần được đánh giá kỹ bởi chi phí đất đai có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả đầu tư.Khi khoản tiền sử dụng đất phải nộp tăng cao, doanh nghiệp có thể phải bổ sung nguồn vốn, điều chỉnh phương án kinh doanh hoặc kéo dài thời gian triển khai dự án. Về lâu dài, điều này có thể tạo thêm áp lực đối với nguồn cung bất động sản và giá bán sản phẩm.Không chỉ doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân cũng có thể chịu tác động khi thực hiện các thủ tục liên quan đến chuyển mục đích sử dụng đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất.Theo VARS, Nghị quyết số 254/2025/QH15 đã có quy định về các mức thu 30%, 50% và 100% phần chênh lệch trong một số trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân nhằm hạn chế tác động từ thay đổi chính sách.Ở chiều ngược lại, khi Nhà nước thu hồi đất, việc xác định mức bồi thường theo bảng giá đất và hệ số K cũng cần bảo đảm phù hợp với thực tế. VARS cảnh báo nguy cơ phát sinh tranh chấp nếu mức bồi thường chênh lệch lớn so với giá giao dịch trên thị trường.Từ những vấn đề trên, Hội kiến nghị cơ chế giá đất mới phải bảo đảm tính minh bạch, khả năng dự báo và hạn chế biến động đột ngột về nghĩa vụ tài chính.Cụ thể, VARS đề xuất xác định hệ số K dựa trên tương quan giữa giá đất thị trường và giá đất trong bảng giá đất, với dữ liệu đầu vào được thu thập từ các giao dịch, hoạt động đấu giá và những nguồn thông tin có thể kiểm chứng.





