Từ nụ cười đắc thắng đến cái cúi đầu trước pháp luật: Cú

Có hai bức ảnh của cùng một người đàn ông đang được lan truyền khắp mạng xã hội Trung Quốc:

Năm 2012, Hứa Gia Ấn tươi cười giữa đám đông, thắt lưng Hermes, đứng trên đỉnh cao quyền lực và tiền bạc.

Bức chụp hôm 20/8/2026, ông đứng cúi đầu giữa hai cảnh sát trong phòng xử án, tóc đã bạc trắng, sau tấm bảng ghi hai chữ "bị cáo" với mức án chung thân.

Mười bốn năm, một con người, hai số phận trái ngược hoàn toàn.

Từ cậu bé ăn khoai lang trừ bữa đến người giàu nhất Trung Quốc

Hứa Gia Ấn, còn được biết đến với tên tiếng Quảng Đông là Hui Ka Yan, sinh năm 1958 trong một gia đình nghèo ở vùng nông thôn tỉnh Hà Nam. Mẹ ông mất khi ông mới một tuổi. Trong một bài phát biểu, chính ông từng kể lại tuổi thơ chỉ ăn khoai lang và bánh bao hấp trừ bữa, quần áo chăn màn đều chằng chịt miếng vá, và ước mơ lớn nhất khi đó chỉ đơn giản là rời khỏi quê nghèo, kiếm được một công việc để ăn uống tử tế hơn.

Năm 1996, ông sáng lập Evergrande, tên tiếng Việt là Hằng Đại, tại Quảng Châu. Đúng vào giai đoạn Trung Quốc bước vào cơn bùng nổ bất động sản kéo dài nhiều thập kỷ, Evergrande lao vào xây dựng ồ ạt, phủ các dự án căn hộ khắp cả nước, bán giấc mơ sở hữu nhà cho hàng triệu gia đình. Con đường đi lên từ nghèo khó tới đỉnh giàu sang của ông gần như phản chiếu chính đà tăng trưởng thần tốc của kinh tế Trung Quốc thời kỳ đó.

Đỉnh cao đến vào năm 2017, khi tài sản cá nhân của ông được ước tính khoảng 45,3 tỷ USD Mỹ. Theo bảng xếp hạng Hurun công bố tháng 10 năm đó, ông lần đầu trở thành người giàu nhất Trung Quốc với khối tài sản khoảng 290 tỷ tệ, đứng đầu cả bảng Hurun lẫn Forbes, thậm chí có thời điểm vượt qua nhiều tỷ phú hàng đầu châu Á khác. Ông nổi tiếng với lối sống xa hoa, du thuyền và hàng hiệu.

Cỗ máy vay nợ khổng lồ và cú vỡ nợ rung chuyển cả nền kinh tế

Nhưng chính mô hình làm nên đế chế của Hứa Gia Ấn cũng là thứ chôn vùi ông.

Evergrande lớn nhanh nhờ vay nợ chồng chất, một mô hình đòn bẩy tài chính cực kỳ mạo hiểm. Khi chính phủ Trung Quốc siết lại việc vay nợ quá mức và đầu cơ trong ngành bất động sản vào năm 2020, dòng vốn của Evergrande đột ngột bị bóp nghẹt.

Năm 2021, tập đoàn chính thức vỡ nợ với khối nợ khổng lồ hơn 300 tỷ USD, con số biến nó thành công ty bất động sản nợ nhiều nhất thế giới. Sau này, giới điều tra còn phát hiện Evergrande đã thổi phồng doanh thu lên tới khoảng 78 tỷ USD trong hai năm trước khi vỡ nợ, bằng những thủ thuật như ghi nhận doanh thu bán nhà trước cả khi dự án hoàn thành. Cú sụp đổ này không chỉ là chuyện của riêng một doanh nghiệp. Nó kéo theo khủng hoảng dây chuyền sang nhiều nhà phát triển khác, châm ngòi cho một cuộc suy thoái bất động sản đè nặng lên nền kinh tế lớn thứ hai thế giới suốt nhiều năm sau đó, và tới nay Trung Quốc vẫn chưa hồi phục hoàn toàn.

Tài sản của ông cũng bốc hơi theo. Từ đỉnh 45 tỷ USD năm 2017, đến năm 2023 con số này chỉ còn khoảng 1,8 tỷ USD. Trong lúc đế chế lung lay, ông cũng vướng nhiều nghi vấn về việc chuyển dịch tài sản, đáng chú ý là chuyện vợ ông, bà Đinh Ngọc Mai, thực hiện cái mà dư luận Trung Quốc gọi là "ly hôn kỹ thuật", cùng khoản quỹ tín thác trị giá hàng tỷ đô la được lập ở nước ngoài cho các con trước khi tập đoàn sụp đổ. Bản thân ông không xuất hiện trước công chúng kể từ năm 2023.

Án chung thân và toàn bộ tài sản bị tịch thu, hai con trai chung cảnh tù tội

Ngày 20/8/2026, Tòa án Nhân dân Trung cấp Thâm Quyến tuyên án Hứa Gia Ấn tù chung thân. Theo Tân Hoa Xã, ông bị kết tội với hàng loạt tội danh gồm lừa đảo huy động vốn, nhận tiền gửi trái phép, lừa đảo phát hành chứng khoán, biển thủ và hối lộ. Tòa xác định trong giai đoạn từ 2016 đến 2021, Evergrande cùng ban lãnh đạo đã thực hiện gian lận tài chính quy mô lớn kéo dài, gồm việc thổi phồng tài sản và che giấu các khoản nợ. Ông bị tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân.

Về phần doanh nghiệp, tập đoàn Evergrande bị phạt 8,82 tỷ nhân dân tệ, còn công ty con Hằng Đại Bất động sản bị phạt 7 tỷ nhân dân tệ, tổng cộng khoảng 2,35 tỷ USD, một trong những mức phạt hình sự lớn nhất từng có với một doanh nghiệp tại Trung Quốc. Tòa mô tả số tiền liên quan tới các tội danh là "đặc biệt lớn", hành vi "đặc biệt nghiêm trọng", mức độ gây hại cho xã hội "vô cùng lớn".

Vụ án không dừng lại ở một mình ông. Hơn năm mươi cá nhân liên quan tới Evergrande cũng bị tuyên án tù từ 22 tháng đến 18 năm, trong đó có cả hai người con trai của ông là Hứa Đằng Hạc và Hứa Chí Kiện.

Điều đọng lại sau một đế chế sụp đổ

Câu chuyện của Hứa Gia Ấn là minh chứng rõ ràng cho cả hai mặt của một mô hình kinh doanh dựa trên vay nợ để tăng trưởng bằng mọi giá. Cùng một công thức đã đưa ông từ cậu bé nghèo lên đỉnh giàu sang cũng chính là thứ nhấn chìm ông xuống đáy. Với hàng triệu người mua nhà Evergrande còn dang dở, với những nhà đầu tư mất tiền và cả nền kinh tế còn đang gánh hậu quả, bản án chung thân này khép lại một chương, nhưng những gì đổ vỡ phía sau thì còn lâu mới thu dọn xong.