Nhắc đến Trung Đông là nhắc đến dầu mỏ nhưng quy mô thực sự của “kho vàng đen” mà Iran nắm trong tay lớn đến mức nào và vì sao suốt nhiều năm qua nó vẫn chưa thể bùng nổ tương xứng?
Theo số liệu cập nhật đến cuối năm 2024 từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), Iran sở hữu khoảng 157 tỷ thùng dầu đã được xác minh, đứng thứ 4 thế giới, chiếm xấp xỉ 9% tổng trữ lượng toàn cầu.
Nếu lấy mức tiêu thụ trung bình của thế giới khoảng 100 triệu thùng/ngày thì riêng phần trữ lượng đã xác minh của Iran đủ để “nuôi” toàn cầu trong gần 4 năm.
Con số này mới chỉ là phần nổi. Các khu vực ven vịnh Ba Tư và nhiều mỏ ở khu vực sa mạc miền trung vẫn chưa được thăm dò hết tiềm năng.
Giới địa chất ước tính tổng trữ lượng có thể vượt ngưỡng 200 tỷ thùng nếu áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến hơn. Nói cách khác, Iran đang nắm trong tay một “kho đạn” năng lượng có thể thay đổi cán cân thị trường nếu được giải phóng hoàn toàn.
Những ‘siêu mỏ’ dưới lòng đất
Không chỉ nhiều về số lượng, dầu mỏ Iran còn tập trung ở các mỏ khổng lồ. Tiêu biểu là mỏ Azadegan- một trong những mỏ dầu lớn nhất từng được phát hiện tại Trung Đông, với trữ lượng ước tính khoảng 38 tỷ thùng. Chỉ riêng mỏ này đã tương đương tổng trữ lượng dầu đã chứng minh của nhiều khu vực trên thế giới.
Ngoài Azadegan, các mỏ như Yadavaran hay các cụm mỏ lớn ở tỉnh Khuzestan tạo thành xương sống cho ngành khai thác dầu của Iran. Phần lớn các mỏ nằm trên đất liền, giúp chi phí đầu tư và khai thác thấp hơn so với các dự án ngoài khơi vốn tốn kém và phức tạp.
Về chất lượng, dầu thô Iran chủ yếu là dầu nhẹ, hàm lượng lưu huỳnh thấp, dễ tinh chế hơn so với dầu nặng của một số quốc gia Nam Mỹ.
Lợi thế này giúp chi phí khai thác chỉ dao động quanh 12 - 13 USD/thùng, tương đối cạnh tranh trong nhóm các nước xuất khẩu lớn.
‘Ông lớn’ bị trói tay bởi trừng phạt
Với trữ lượng lớn, chất lượng tốt và chi phí trung bình thấp, lẽ ra Iran phải là cỗ máy in tiền của Trung Đông. Thực tế lại khác xa.
Các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều năm đã hạn chế đáng kể khả năng tiếp cận công nghệ khai thác tiên tiến. Hiện tỷ lệ thu hồi dầu tại nhiều mỏ của Iran chỉ khoảng 27%.
Nói một cách dễ hiểu: trong 100 thùng dầu nằm dưới lòng đất, Iran chỉ mới khai thác được 27 thùng, phần còn lại “mắc kẹt” vì thiếu công nghệ bơm ép tiên tiến, thiếu hệ thống quản trị mỏ hiện đại.
Song song đó, hạn chế trong thanh toán quốc tế và bảo hiểm vận tải khiến sản lượng xuất khẩu biến động mạnh theo từng giai đoạn địa chính trị.
Có thời điểm, xuất khẩu dầu của Iran giảm sâu so với tiềm năng thực tế, khiến nguồn thu ngân sách chịu áp lực lớn.
Kế hoạch 120 tỷ USD và tham vọng ‘hồi sinh’
Dù vậy, Tehran không ngồi yên. Năm 2025, Bộ Dầu mỏ Iran công bố chiến lược phục hưng ngành dầu khí với kế hoạch đầu tư lên tới 120 tỷ USD cho thăm dò, mở rộng và nâng cấp công nghệ khai thác. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng sản lượng khai thác từ khoảng 3,1 triệu thùng/ngày lên 4,8 triệu thùng/ngày.
Iran cũng đẩy mạnh hợp tác kỹ thuật với các đối tác ngoài phương Tây, đặc biệt trong lĩnh vực thiết bị khoan, giám sát số hóa mỏ và công nghệ tăng cường thu hồi dầu (EOR).
Việc từng bước hiện đại hóa hệ thống khai thác được xem là “chìa khóa” để mở khóa hàng chục tỷ thùng dầu còn nằm sâu dưới tầng đá.
Nếu tỷ lệ thu hồi được cải thiện lên mức tương đương các quốc gia vùng Vịnh thì lượng dầu bổ sung ra thị trường toàn cầu có thể tăng đột biến trong trung và dài hạn.
Giới quan sát nhận định, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng vẫn duy trì cao, trong khi thế giới chuyển dịch chậm chạp sang năng lượng tái tạo, bất kỳ sự thay đổi nào tại Iran đều có thể tác động mạnh đến giá dầu.
Chỉ cần một tín hiệu nới lỏng trừng phạt, hàng triệu thùng/ngày bổ sung từ Iran có thể khiến cán cân cung - cầu dịch chuyển nhanh chóng.
Ngược lại, nếu căng thẳng leo thang tại vịnh Ba Tư, nguy cơ gián đoạn nguồn cung cũng sẽ đẩy giá dầu toàn cầu tăng sốc.
Vì vậy, Iran không chỉ là một quốc gia xuất khẩu dầu lớn mà còn là “quân bài chiến lược” trong trò chơi năng lượng toàn cầu.
Sau nhiều năm bị phong tỏa, “viên ngọc năng lượng” dưới lòng đất Iran đang chờ thời điểm thích hợp để phát sáng trở lại.
Vấn đề không còn là Iran có bao nhiêu dầu mà là khi nào và bằng cách nào nguồn dầu đó được giải phóng. Khi điều đó xảy ra, thị trường năng lượng thế giới rất có thể sẽ bước vào một chương hoàn toàn mới.
Theo Baidu
