Thủ tướng Canada Mark Carney. (Ảnh: AP)
Chủ động rời bàn đàm phán
Sau nhiều ngày đàm phán thương mại căng thẳng với Mỹ, khi chỉ còn chưa đầy 1 giờ trước thời hạn nửa đêm để chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump áp dụng vòng thuế quan mới, ông Carney đã chỉ đạo các đại diện Canada rời khỏi bàn đàm phán.
Sau đó, ông tuyên bố rằng, khi mức thuế 50% mà Mỹ áp với hàng hoá Canada có hiệu lực, ông sẽ áp thuế trả đũa Mỹ theo nguyên tắc “đồng đô la đổi đồng đô la”.
Trong một tuyên bố, ông Carney cho biết Canada bước vào các cuộc đàm phán với thiện chí, nhằm tìm kiếm “thỏa thuận tốt nhất cho người dân Canada”, nhưng “không bao giờ chấp nhận thỏa thuận bằng mọi giá hay theo bất kỳ thời hạn nào”.
Với việc rời bàn đàm phán, ông Carney đã lựa chọn con đường mà chưa đồng minh lớn nào của Mỹ đi trước đó: Trong khi nền kinh tế đất nước bị đặt lên bàn cân, ông công khai đối đầu với Tổng thống Trump và từ chối chấp nhận yêu cầu của Washington về một quan hệ thương mại mới, trong đó thuế quan sẽ trở thành yếu tố thường trực.
Anh, Liên minh châu Âu và các đối tác thương mại lớn khác của Mỹ đã chấp nhận những thỏa thuận nhỏ hơn, dù đầy biến động và thường khiến họ rơi vào vị thế bất lợi hơn.
Đàm phán giữa Mỹ và Canada sụp đổ ít ngày sau khi ông Trump tuyên bố thỏa thuận giữa hai nước gần như đã hoàn tất.
Ông Carney chưa bao giờ đưa ra phát biểu tương tự. Trong tuần qua, khi các nhà đàm phán dành nhiều giờ trong Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ ở Washington, ông Carney tỏ ra lạc quan nhưng liên tục nhấn mạnh vẫn còn nhiều việc phải làm. Cho đến khi không còn gì để làm nữa.
Giờ đây, mỗi bên đều cáo buộc bên kia đưa ra yêu cầu mới hoặc vô lý vào phút chót.
Với thất bại này, chắc chắn Canada sẽ chịu thiệt hại.
Canada có nền kinh tế hội nhập sâu với Mỹ và phụ thuộc vào siêu cường láng giềng về quốc phòng. Trong tuyên bố của mình, ông Carney thừa nhận quyết định này sẽ gây tổn thất cho nhiều người Canada, cho biết chính phủ sẽ hỗ trợ các ngành và doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi mức thuế mới.
Người dân Mỹ cũng sẽ phải chịu tổn thất. Họ vốn đã phải trả giá cho chính sách thuế quan của ông Trump khi giá cả tăng cao, trong bối cảnh chiến sự tại Iran và giá dầu leo thang càng làm chi phí sinh hoạt thêm đắt đỏ.
Tuy nhiên, ngày 21/8, ông Carney dường như quyết tâm chấp nhận cái giá từ quyết định của mình. Và đây không phải lần đầu ông mạo hiểm chọc giận ông Trump.
Trong bài phát biểu tại Davos, Thụy Sĩ hồi tháng 1, ông Carney nói về kỷ nguyên mới, trong đó Mỹ không còn là bên bảo đảm sự ổn định, còn các cường quốc tầm trung như Canada phải đoàn kết để tồn tại. Bài phát biểu gây chú ý trên toàn cầu đã khiến ông Trump tức giận.
Ông Trump cũng khó chịu với việc ông Carney hàn gắn quan hệ với Trung Quốc. Canada kiên quyết cấm bán rượu của Mỹ, đồng thời áp các biện pháp trả đũa Mỹ sau khi Washington áp thuế cao với các ngành công nghiệp chủ chốt của Canada.
Hoài niệm không phải là chính sách
Kể từ khi trở thành lãnh đạo Canada năm ngoái, ông Carney đã triển khai kế hoạch giúp đất nước vượt qua nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump, và về lâu dài có thể phát triển thịnh vượng mà không phụ thuộc vào Mỹ.
Một trong những câu nói ông thường nhắc đến là “hoài niệm không phải là chính sách”, đồng thời nói với tất cả những ai muốn lắng nghe rằng, quan hệ Mỹ - Canada trước đây sẽ không thể trở lại. Đó là mối quan hệ gần gũi như người trong gia đình, nhưng không cân xứng.
Thay vào đó, ông Carney liên tục tới châu Á và châu Âu để tìm kiếm những quan hệ đối tác mới, hướng tới sự chuyển dịch kinh tế mang tính thế hệ nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ. Tuy nhiên, chiến lược này khó có thể đem lại kết quả đủ nhanh, để bù đắp cú sốc từ sự đổ vỡ trong quan hệ với Mỹ.
Nhiều khả năng ông Trump sẽ không dễ dàng chấp nhận quyết định thương mại của ông Carney.
Ngay trước khi bắt đầu nhiệm kỳ 2, ông Trump nói sẵn sàng gây “nỗi đau kinh tế” cho Canada để đạt được điều mình muốn. Ông nhiều lần bày tỏ mong muốn biến Canada thành “bang thứ 51” của Mỹ, mô tả nước này gần như chỉ là “chư hầu sống nhờ Mỹ”.
Tuy nhiên, tầm nhìn của ông Carney về Canada, cùng với những sức ép do ông Trump tạo ra, đã châm ngòi cho một làn sóng yêu nước.
Trước khi các cuộc đàm phán thương mại bắt đầu, hơn một nửa người dân Canada nói rằng họ muốn ông Carney không nhượng bộ bất cứ điều gì.
Một số thủ hiến các bang thuộc nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau đã lên tiếng ủng hộ ông Carney sau quyết định này.
Các ngành công nghiệp Canada đang lo ngại sâu sắc trước tình trạng bất ổn và bất định kéo dài do cuộc chiến thương mại với Mỹ, cũng như việc ông Carney từ chối nhượng bộ. Tuy nhiên, gần như không có gì phải nghi ngờ, rằng ông Carney nhận được sự hoan nghênh cả trong nước lẫn quốc tế, vì đã làm điều mà ông cho là tốt nhất cho đất nước.
“Chúng ta sẽ không cho phép bất kỳ quốc gia nào quyết định tương lai của mình”, ông Carney tuyên bố ngày 21/8.
