Được Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) phóng đi vào năm 2013, Gaia mang theo nhiệm vụ lập bản đồ chi tiết nhất chưa từng có về thiên hà của chúng ta.
Trong nhiều năm, nó đã lập biểu đồ gần hai tỷ ngôi sao, xác định không chỉ vị trí mà cả chuyển động, khoảng cách và tính chất vật lý của những ngôi sao này.
Bắt đầu chỉ là một nhiệm vụ kéo dài năm năm đã trở thành mười hai năm, Gaia đã có những khám phá định hình lại hiểu biết của chúng ta về Dải Ngân Hà, cùng với một số khám phá bất ngờ về hố đen.
Vào ngày 27/3, các nhà khoa học tại trung tâm điều khiển của ESA đã bắt đầu quá trình tắt Gaia.
Cho Gaia ngừng hoạt động không đơn giản chỉ là một vài thao tác tắt máy đơn giản, ESA cho biết quá trình này bao gồm việc hướng dẫn tàu vũ trụ vào quỹ đạo mặt trời ổn định và vô hiệu hóa các hệ thống của nó một cách có phương pháp.
Thiết kế mạnh mẽ của Gaia khiến việc này trở thành một thách thức bởi nó được chế tạo để có thể phục hồi sau mọi biến cố, bao gồm cả lỗi bức xạ và lỗi liên lạc. Vì vậy, các kỹ sư phải cẩn thận gỡ bỏ hệ thống an toàn và thậm chí làm hỏng phần mềm để đảm bảo nó không tái hoạt động trong tương lai.
Ngoài ra, đây không chỉ là một khoảnh khắc kỹ thuật, mà là một khoảnh khắc vô cùng nhân văn.
Trước khi tắt hoàn toàn, nhóm đã tải lên tên của hơn 1.500 người đóng góp cho dự án tàu Gaia và thêm những lời nhắn tạm biệt cá nhân vào bộ nhớ trên con tàu. Theo một nghĩa nào đó, tàu vũ trụ hiện mang theo một phần của nhóm công tác khi nó lặng lẽ trôi quanh Mặt Trời.
Mặc dù bản thân con tàu không còn truyền dữ liệu nữa nhưng khoa học mà nó tạo ra vẫn chưa kết thúc. Kho lưu trữ dữ liệu sao khổng lồ của nó sẽ được khai thác trong nhiều thập kỷ, với đợt phát hành dữ liệu lớn tiếp theo, Data Release 4, dự kiến vào năm 2026 và danh mục cuối cùng dự kiến vào năm 2030.
Những phát hiện của Gaia đã được sử dụng để hỗ trợ các nhiệm vụ mới, khám phá các ngoại hành tinh và tinh chỉnh các mô hình tiến hóa thiên hà của chúng ta.
Các hoạt động của Gaia không còn nữa, nhưng dấu ấn của nó đã in sâu vào lĩnh vực thiên văn học. Gaia đã biến việc ngắm sao thành một ngành khoa học có độ chi tiết phi thường.
Ngay cả trong im lặng bây giờ và mãi về sau, nó vẫn chỉ cho chúng ta con đường khám phá vũ trụ.
