Cứ mỗi dịp đầu hè, cánh rừng ở vùng cao huyện Minh Hoá cũ (tỉnh Quảng Trị) bây giờ là các xã Minh Hóa, Kim Phú, Kim Điền, Dân Hóa và Tân Thành trở nên rộn ràng, khi những "thợ rừng" bước vào mùa săn trứng kiến.
Ông Đinh Thanh Sơn (SN 1965, trú xã Minh Hoá, Quảng Trị - một thợ săn trứng kiến lão luyện) cho biết, trứng kiến được người dân Quảng Trị khai thác chủ yếu từ loài kiến đen và kiến đỏ làm tổ ở trên các cành cây cao.
Các thợ săn kiến sau khi phát hiện tổ kiến sẽ dùng cây sào bằng tre dài tầm 10-15m, có móc neo để kéo gãy cành có tổ kiến xuống đất và đưa về bãi đất trống để lấy trứng.
Những tổ kiến nhìn bên ngoài xù xì, xấu xí nhưng bên trong lại là những quả trứng kiến nhỏ xíu, màu trắng vàng.
"Công đoạn lấy trứng kiến được xem là khó khăn nhất, bởi kiến thợ sẽ bò ra rất nhiều và tấn công người...", ông Đinh Thanh Sơn chia sẻ.
Theo ông Đinh Thanh Sơn, những người có kinh nghiệm sẽ dùng que gỗ vót nhọn đâm vào tổ, gõ nhẹ để trứng và kiến thợ tách ra, trứng kiến rơi xuống chậu. Sau đó, sẽ lợi dụng nắng khô để kiến tản ra, chỉ còn lại những quả trứng trắng tinh.
"Lấy trứng kiến kiểu này không làm tổn hại đến kiến thợ nên chúng có thể làm lại tổ cho mình khai thác những năm sau. Công việc của những người đi săn trứng kiến là sàng loại bỏ bụi rồi cho những hạt trứng kiến như hạt gạo vào túi, đưa về nấu ăn hoặc bán. Đó cũng là phương pháp để khai thác trứng kiến bền vững, giúp bà con vùng cao có thêm thu nhập...", ông Sơn chia sẻ.
Sau khi được sơ chế để lấy, những quả trứng kiến nhỏ xíu sẽ được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như trứng kiến xào, nấu lá bún, rán chả hoặc kết hợp với các loại rau rừng. Hương vị béo ngậy, thơm bùi của trứng kiến tạo nên nét riêng biệt cho ẩm thực vùng cao Quảng Trị.
“Nghề săn trứng kiến không những mang lại nguồn thu nhập khá, món ăn chế biến từ loại trứng này còn là nét văn hóa đặc trưng lâu đời của người dân địa phương. Dịp hè, khách đến Minh Hóa sẽ gặp những mẻ trứng kiến bày bán ở chợ hoặc các món ăn chế biến từ trứng kiến tại các quán ăn, nhà hàng”, bà Đinh Thị Thơ (trú tại xã Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị) cho biết
Được biết, mỗi ngày vào rừng, người dân vùng núi Minh Hoá (Quảng Trị) có thể kiếm được 2-3kg trứng kiến, thậm chí có thợ rừng mang về gần 5kg. Hiện nay, trứng kiến có mức giá dao động 250.000-300.000 đồng/kg.
Anh Trần Hương Giang - đầu bếp Nhà hàng Vũ Thảo (xã Minh Hoá, tỉnh Quảng Trị) chia sẻ: "Mỗi khi có khách từ xa đến, người dân luôn cố gắng kiếm cho được trứng kiến để đãi. Món ngon nhất là trứng kiến nấu với lá bún tạo vị chua, vừa mát vừa ngon”.
Theo lãnh đạo UBND xã Minh Hoá (Quảng Trị), khai thác trứng kiến làm món ăn là hoạt động truyền thống, góp phần cải thiện thu nhập cho bà con. Tuy nhiên, địa phương cũng khuyến cáo người dân khai thác theo hướng bền vững, không tận diệt, tránh làm ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và nguồn lợi tự nhiên. Người dân được nhắc nhở tuân thủ các quy định về bảo vệ rừng, đảm bảo an toàn và phòng chống cháy rừng, đặc biệt trong mùa nắng nóng.
Theo chuyên gia, trứng kiến là thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa nhiều protein, axit amin và chất béo tốt. Trứng kiến được người dân ở nhiều địa phương chế biến thành nhiều món ăn như trứng kiến rang, chả trứng kiến, xôi trứng kiến, bánh trứng kiến,…
Mặc dù trứng kiến không chứa độc tố gây nguy hiểm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ dị ứng cao, đặc biệt với những người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử dị ứng thực phẩm. Phản ứng dị ứng có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn trứng kiến, tùy thuộc vào cơ địa mỗi người. Các triệu chứng thường được chia thành hai mức độ triệu chứng nhẹ và nặng.
Với trường hợp dị ứng nặng sẽ có những diễn biến nghiêm trọng như vùng môi, lưỡi, họng và toàn mặt bị phù nề, sưng tấy, cảm giác khó thở, thở khò khè và tức ngực. Cơ thể choáng váng, tụt huyết áp nhanh và ngất xỉu. Thậm chí mất ý thức, sốc phản vệ gây nguy hiểm đến tính mạng.
Các chuyên gia khuyến cáo, để chế nguy cơ dị ứng thức ăn, mọi người nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh như tìm hiểu tiền sử dị ứng của gia đình và chủ động phòng ngừa. Không cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch yếu dùng thử thực phẩm lạ.
