Ảnh minh họa
Startup Phytoform, có trụ sở tại Anh, vừa công bố phiên bản mini của giống cà chua Ailsa Craig nổi tiếng, mở ra tiềm năng thay đổi hoàn toàn nông nghiệp thẳng đứng. Giống cây mới chỉ bằng 1/6 kích thước cây cà chua thông thường nhưng lại cho năng suất gấp 5 lần, nhờ ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen để đẩy nhanh những thay đổi vốn chỉ xảy ra qua lai tạo truyền thống. Đây là nỗ lực nhằm tạo ra cây trồng phù hợp hơn với không gian hạn chế của các trang trại thẳng đứng, nơi diện tích luôn là yếu tố giới hạn.
Theo Tiến sĩ William Pelton, người sáng lập kiêm CEO Phytoform, cây cà chua mini này được thiết kế để vừa gọn, vừa cho năng suất cao. “Chúng tôi hy vọng cà chua của mình sẽ tạo nên bước ngoặt cho nông nghiệp thẳng đứng,” Pelton nói. “Đây là một loại cây nhỏ nhưng có thể thay đổi mô hình kinh doanh từ lợi nhuận thấp sang khả thi hơn. Các nhà nông mà chúng tôi đang hợp tác cũng hào hứng như chúng tôi.”
Khác với cà chua trồng trong nhà kính theo phương pháp truyền thống, thường phát triển thành dây leo dài và chiếm diện tích lớn, giống mới cho phép thực hiện ba chu kỳ trồng mỗi năm.
Nhờ tán cây gọn gàng, Phytoform có thể trồng từ 50 đến 100 cây trên cùng một mét vuông – diện tích mà trước đây chỉ đủ cho một cây cà chua thông thường. “Cây này rất thấp nhưng có tán nhỏ gọn, không lan rộng như nhiều giống nhỏ hơn hiện có. Khi cây phát triển đến khoảng nửa mét, tỷ lệ sinh khối ăn được so với sinh khối lá không ăn được vẫn cao, giúp năng suất tăng đáng kể,” Pelton giải thích.
Trong các thử nghiệm, mỗi cây nặng khoảng 300 gram, mang lại năng suất khoảng 1 kg quả. Nhờ đó, tổng năng suất đạt 150–300 kg/m², cao hơn từ 180% đến gần 400% so với các hệ thống truyền thống. Điều đáng chú ý, việc thu nhỏ cây không làm giảm kích thước quả; các quả vẫn gần như giữ nguyên hình dạng và hương vị, nhờ đó cây mini vừa gọn vừa vẫn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể.
Mục tiêu của Phytoform không chỉ dừng lại ở năng suất. Cà chua mini được thiết kế để đáp ứng nhu cầu thị trường cao cấp, với màu sắc bắt mắt và hương vị thơm ngon. Pelton nhấn mạnh: “Chúng tôi muốn sản phẩm có chất lượng tương đương với những sản phẩm cà chua cao cấp mà bạn thấy trong cửa hàng, nhưng giá sẽ hợp lý hơn so với Oishii, vốn là một sản phẩm cao cấp trong nông nghiệp thẳng đứng.”
Startup này cũng đang chuẩn bị mở rộng thử nghiệm ra các loại cây khác, gồm cà chua trồng ngoài trời và khoai tây, dự kiến tung ra thị trường trong vòng 6 tháng tới. Pelton cho biết Phytoform đang hợp tác với các trang trại tại Anh như Harvest London và Jones Food Company, đồng thời lên kế hoạch hợp tác tại Mỹ và Úc để mở rộng quy mô sản xuất.
Một yếu tố quan trọng khác là khung pháp lý về cây trồng chỉnh sửa gen. Sự thay đổi trong quy định đang mở ra cơ hội cho Phytoform, khi thực phẩm chỉnh sửa gen đã xuất hiện tại Mỹ. Tại Anh, Bộ trưởng An ninh Lương thực và Nông thôn đã công bố các bước thúc đẩy luật pháp về cây trồng biến đổi gen. “Chúng tôi đang theo sát quy định này. Khi khung pháp lý thay đổi, chúng tôi sẽ sẵn sàng thương mại hóa sản phẩm,” Pelton nói.
Theo ông, việc tạo ra giống cà chua mini là cơ hội để ngành nông nghiệp thẳng đứng chuyển hướng từ các loại rau lá xanh giá trị thấp sang cây trồng có năng suất và giá trị thương mại cao hơn. Với sản phẩm của Phytoform, các trang trại sẽ tận dụng tối đa diện tích, tăng số chu kỳ thu hoạch trong năm và giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu cà chua – hiện chiếm phần lớn thị trường Anh.
