Mười năm sau khi đập thủy điện Coca Codo Sinclair bắt đầu vận hành, Ecuador cuối cùng đã tiếp nhận dự án từ Tập đoàn xây dựng quốc doanh Trung Quốc Sinohydro Corporation vào tháng 4. Tuy nhiên, việc bàn giao chỉ được thực hiện sau khi hai bên thống nhất một cơ chế đặc biệt: Ecuador tiếp nhận dự án, nhưng phía Trung Quốc tiếp tục đảm nhận vận hành và bảo trì.
Theo thỏa thuận được ký vào tháng 6/2025, Ecuador thuê PowerChina, công ty mẹ của Sinohydro, vận hành và bảo trì Coca Codo Sinclair. Sau 9 tháng đàm phán kín để hoàn tất các điều khoản, thỏa thuận hiện đang được triển khai.
Những tranh cãi kéo dài quanh dự án
Coca Codo Sinclair là dự án đập thủy điện lớn nhất Ecuador do xây dựng với chi phí khoảng 2,7 tỷ USD.
Dù đã vận hành từ 2016, dự án nhanh chóng vướng tranh cãi liên quan đến chất lượng công trình, đặc biệt là hàng nghìn vết nứt tại các bộ phân phối nước của nhà máy. Đây là những cấu trúc thép cong có nhiệm vụ dẫn dòng nước áp suất cao vào các tua-bin.
Năm 2018, một báo cáo của Tổng Kiểm toán Ecuador phát hiện hơn 7.500 vết nứt tại các bộ phận này. Những tài liệu sau đó được trình lên Quốc hội Ecuador cho thấy hàng nghìn vết nứt khác tiếp tục xuất hiện trong quá trình sửa chữa vào năm 2021 và 2022.
Đến nay, chưa rõ còn bao nhiêu vết nứt trên 8 bộ phân phối nước của nhà máy, do chưa có thông tin kỹ thuật mới được công bố.
Trong nhiều năm, Tổng Kiểm toán Ecuador cùng các chuyên gia cảnh báo các vết nứt có thể gây ra lũ lụt, thậm chí làm sập nhà máy điện. Trong khi đó, Sinohydro cho rằng các vết nứt không ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động phát điện của Coca Codo.
Bất đồng giữa hai bên lên đến đỉnh điểm vào năm 2021, khi Ecuador khởi động vụ kiện Sinohydro liên quan đến các vết nứt và những vấn đề kỹ thuật khác, đồng thời yêu cầu bồi thường 580 triệu USD.
Do các vấn đề chưa được xử lý dứt điểm, Ecuador trong nhiều năm đã từ chối tiếp nhận dự án từ Sinohydro.
Thỏa thuận chuyển giao và phân bổ lại rủi ro
Bước ngoặt diễn ra vào tháng 6/2025, khi Ecuador và phía Trung Quốc đạt thỏa thuận về việc chuyển giao dự án. Theo đó, Ecuador sẽ tiếp nhận Coca Codo Sinclair, đồng thời thuê PowerChina, công ty mẹ của Sinohydro, vận hành và bảo trì nhà máy.
Hai bên sau đó trải qua 9 tháng đàm phán kín để hoàn tất các điều khoản. Thỏa thuận cũng giúp khép lại vụ kiện trọng tài giữa hai bên.
Theo thỏa thuận, PowerChina sẽ chi 200 triệu USD tiền bồi thường cho Ecuador và thêm 200 triệu USD để đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo.
Đến tháng 4, Ecuador chính thức tiếp nhận Coca Codo Sinclair từ Sinohydro. Chính quyền Tổng thống Noboa xem đây là bước cần thiết để chuyển trách nhiệm và rủi ro liên quan đến vận hành dự án trở lại cho PowerChina. Ecuador yêu cầu hợp đồng chuyển giao phải được hoàn tất trong vòng một tháng kể từ thời điểm bàn giao.
Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Bộ trưởng Năng lượng Ecuador Inés Manzano cho biết Ecuador dự kiến trả 46 triệu USD mỗi năm cho PowerChina để vận hành và bảo trì Coca Codo.
Tuy nhiên, việc chuyển giao không đồng nghĩa với việc các vấn đề kỹ thuật của dự án đã được giải quyết hoàn toàn. Bà Manzano khẳng định Sinohydro vẫn chịu trách nhiệm sửa chữa các vết nứt và chịu rủi ro nếu những vấn đề này dẫn đến sự cố trong quá trình vận hành.
Như vậy, sau một thập kỷ tranh cãi, Coca Codo Sinclair đã được Ecuador chính thức tiếp nhận, nhưng phần rủi ro lớn nhất của dự án vẫn chưa hoàn toàn được tháo gỡ. Việc PowerChina tiếp tục vận hành và bảo trì, trong khi Sinohydro chịu trách nhiệm đối với các vấn đề kỹ thuật tồn đọng, cho thấy những tranh chấp xoay quanh dự án vẫn có thể tiếp tục ảnh hưởng đến cách nhà máy được vận hành trong những năm tới.
Tham khảo: China Global South
