Bác sĩ Bùi Thanh Hoài, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) cho biết, quả vải (tên khoa học là Litchi sinensis Radlk) thuộc họ bồ hòn. Trong y học cổ truyền, cả phần cùi vải (áo hạt) và hạt vải (lệ chi hạch) đều là những vị thuốc được sử dụng từ lâu.
Nghiên cứu cho thấy cùi vải tươi chứa hàm lượng dinh dưỡng cao với chủ yếu là đường glucoza (66%), sacaroza (5%), cùng protein, chất béo, axit xitric và các vitamin C, A, B.
Tài liệu cổ ghi nhận cùi vải có vị ngọt, chua, tính bình hoặc ấm, không độc, có tác dụng giải khát, tiêu thũng. Tuy nhiên, nếu ăn quá nhiều có thể gây nóng trong, chảy máu cam.
Trong khi đó, hạt vải vị ngọt, tính ấm, thường được thái mỏng phơi khô để chữa thoát vị (âm nang sưng đau) hoặc điều trị tiêu chảy ở trẻ em với liều dùng từ 4 đến 8g dạng bột hoặc sắc uống. Ngoài ra, hoa, vỏ thân và rễ vải cũng được sắc lấy nước súc miệng để chữa viêm họng, đau răng.
Có thể gây ngộ độc
Dù vải bổ dưỡng nhưng bác sĩ Hoài lưu ý loại quả này có thể trở thành mối nguy hại nếu người tiêu dùng chủ quan.
Thực tế, một số trường hợp ăn quả vải xuất hiện triệu chứng ngộ độc như nôn nao, nổi mề đay, đau bụng dữ dội, nôn mửa, tiêu chảy, khó thở hay hạ huyết áp.
Bác sĩ Hoài nhấn mạnh, nguyên nhân không xuất phát từ bản thân quả vải mà do một loại nấm độc mang tên Candida tropicalis thường ký sinh ở núm những quả vải quá chín, dập nát hoặc úng thối.
“Hàm lượng đường cao cùng môi trường pH và axit đặc trưng của quả vải chính là điều kiện lý tưởng để loại nấm này phát triển mạnh mẽ. Do đó, người dân không nên ăn quá nhiều vải, đặc biệt cần loại bỏ ngay những quả có dấu hiệu biến đổi chất lượng bất thường”, bác sĩ Hoài lưu ý.
Ngoài ra, trong quả vải còn có hai hợp chất tự nhiên Hypoglycin A và Methylenecyclopropylglycine (MCPG). Hai chất này có hàm lượng cao vượt trội trong những quả vải còn xanh hoặc chưa chín hoàn toàn.
Khi đi vào cơ thể lúc đói, Hypoglycin A và MCPG ngăn chặn quá trình tái tạo glucose và quá trình oxy hóa axit béo. Cơ thể bị khóa chặt cơ chế sản sinh năng lượng khẩn cấp, gây ra hội chứng bệnh não do hạ đường huyết cấp tính, hay còn gọi là "hội chứng litchi".
Trẻ em là nhóm dễ bị tác động nhất bởi hai hợp chất này do cơ thể có lượng glycogen dự trữ tại gan rất thấp. Khi lượng đường huyết giảm sâu do độc tố trong quả vải, gan của trẻ không kịp giải phóng glucose để cung cấp cho não, dẫn đến các triệu chứng thần kinh cấp tính.
Đặc biệt, người đang bị đói, suy dinh dưỡng hoặc có thể trạng suy nhược cũng thuộc nhóm nguy cơ cao bị ngộ độc. Nguyên nhân do hệ thống dự trữ năng lượng của những đối tượng này vốn đã cạn kiệt, khiến cơ thể mất khả năng tự cân bằng đường huyết khi bị độc tố tác động.
“Để phòng ngừa, người tiêu dùng tuyệt đối không ăn vải khi bụng đói, không cho trẻ em ăn quá nhiều vải cùng lúc và chỉ chọn ăn những quả vải đã chín hoàn toàn, không bị dập nát”, bác sĩ Hoài lưu ý.
