Thói quen này bắt nguồn từ niềm tin quất là một vị thuốc. Lương y Phó Hữu Đức, Hội Đông y Hà Nội, xác nhận quả quất tiêu đờm, giảm ho, giải nhiệt, chứa nhiều vitamin C, B1 và khoáng chất. Tuy nhiên, đặc tính này chỉ tồn tại ở loại quất trồng tự nhiên, tuân thủ quy trình canh tác sạch. Mang quất cảnh chưng Tết làm thuốc hay đồ ăn là một sai lầm nguy hiểm.
Sự nguy hiểm xuất phát từ quy trình ép cây phục vụ thú chơi ngày Tết. Anh Bùi Thắng, chủ vườn tại làng nghề quất cảnh Văn Giang, Hưng Yên, tiết lộ quất chưng Tết ngậm lượng hóa chất rất lớn. Để giữ thế cây, ép quả to bóng và bám cuống hàng tháng trời, nhà vườn phải phun thuốc kích hoa, siêu đậu quả và hóa chất giữ quả định kỳ hàng tuần. Khác với quất thực phẩm phải cách ly hóa chất 15-20 ngày trước thu hoạch, quất cảnh liên tục bị xịt thuốc đến sát ngày giao cho khách.
Cây quất cảnh chưng Tết. Ảnh: Phan Dương
Từ góc độ hóa học, tiến sĩ Vũ Thị Tần, giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết người trồng chủ yếu sử dụng thuốc kích thích ra hoa, đậu quả và kéo dài thời gian quả chín. Bản chất đây là một hệ dưỡng chất, thành phần gồm các nguyên tố vi lượng có lợi cho cây, axit amin và các loại vitamin, tương tự nước dưỡng hoa. Dù không hẳn là thuốc trừ sâu hay thuốc diệt cỏ, thành phần của những chất này khá phức tạp và không an toàn tuyệt đối.
"Do cây hấp thụ quá nhiều vi chất bón lá để ép quả tròn to bụ bẫm, việc con người ăn trực tiếp sẽ nạp vào lượng vi chất của cây quá ngưỡng. Vì thế tuyệt đối không ăn", tiến sĩ Tần nói.
Đồng tình với phân tích trên, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội), nhấn mạnh quất cảnh không chịu sự giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm. Các chất kích thích sinh trưởng, hệ dưỡng phức tạp đã ngấm sâu vào tế bào quả. Việc rửa nước muối, ngâm baking soda hay đun sôi đều vô tác dụng. Người dùng vắt nước pha mắm, ngâm đường đồng nghĩa với việc nạp thẳng các hóa chất vào dạ dày.
Ở mức độ nhẹ, người ăn có thể ngộ độc cấp tính với biểu hiện buồn nôn, đau bụng, rối loạn tiêu hóa. Nguy hiểm hơn, nếu dùng lượng nhỏ nhưng kéo dài, hóa chất tích tụ làm suy gan, thận, tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính và ung thư.
Bằng cảm quan cũng nhận thấy quất cảnh thường nhạt, thiếu mùi thơm tinh dầu. Đặc biệt, nhờ chất bảo quản và hệ dưỡng giữ quả, quả dù chín vàng nhưng để lâu chỉ khô quắt trên cành chứ không thối rữa theo quy luật tự nhiên.
"Sau Tết, cây quất đã hoàn thành sứ mệnh thẩm mỹ. Ngắm là đủ, việc tiếc của tận dụng vài quả quất có thể bắt người dùng trả giá bằng sức khỏe", ông Thịnh nói.
Các chuyên gia khuyên nếu muốn, chỉ nên sử dụng quả quất này để rửa tay chân. Cây quất sau mùa Tết có thể đem trồng, chờ ra lứa quả mới hãy sử dụng.
