Ông Trương, 60 tuổi, vốn có sức khỏe tốt, gia đình không ai từng mắc ung thư, bản thân ông cũng hiếm khi ốm đau. Vậy mà trong một lần khám sức khỏe định kỳ năm nay, ông nhận kết quả chẩn đoán ung thư phổi giai đoạn đầu. Cả nhà bàng hoàng, ai cũng nghĩ đây chỉ là chuyện "trời kêu ai nấy dạ", không phải do di truyền thì cũng là vận rủi.
Nhưng khi bác sĩ điều trị rà lại thói quen sinh hoạt kéo dài hàng chục năm của ông, câu trả lời lại nằm ở những điều tưởng như rất nhỏ nhặt: hút thuốc lâu năm, ăn nhiều đồ dầu mỡ và mặn, ít vận động, thường xuyên thức khuya.
Ung thư không đến "đột ngột" như nhiều người vẫn nghĩ
Giới chuyên môn khẳng định phần lớn ca ung thư không xuất hiện bất ngờ, mà là kết quả của những thói quen xấu gây hại cho cơ thể trong thời gian dài. Một khối u được phát hiện hôm nay có thể đã âm thầm hình thành từ nhiều năm trước.
Một nghiên cứu quy mô lớn do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phối hợp với Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế thực hiện tại 185 quốc gia, trên 36 loại ung thư, cho thấy: gần 40% ca ung thư trên toàn cầu đến từ các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được, chứ không đơn thuần do di truyền hay may rủi. Chỉ khoảng 10-15% ca ung thư liên quan đến yếu tố di truyền trong gia đình, phần còn lại gắn liền với lối sống, chế độ ăn uống và sinh hoạt hàng ngày.
Quá trình một tế bào bình thường biến đổi thành tế bào ung thư thường kéo dài nhiều năm, thậm chí cả chục năm. Thói quen xấu duy trì liên tục sẽ làm tổn thương DNA, gây viêm mãn tính và rối loạn chuyển hóa - tạo điều kiện cho ung thư phát triển từng bước.
6 thói quen âm thầm làm tăng nguy cơ ung thư
1. Hút thuốc và uống rượu bia kéo dài. Cả hai đều là chất gây ung thư nhóm 1, không có "liều lượng an toàn". Ung thư liên quan đến thuốc lá chiếm 15% số ca ung thư mới trên toàn cầu. Hút thuốc lâu năm gây ung thư phổi, thực quản; rượu bia phá hủy tế bào gan, dẫn đến ung thư gan và đường tiêu hóa. Dùng cả hai cùng lúc, mức độ tổn thương có thể nhân đôi.
2. Ăn nhiều đồ dầu mỡ, mặn, đồ nướng, đồ muối chua. Ăn mặn kéo dài làm tổn thương niêm mạc dạ dày; thực phẩm mốc chứa aflatoxin — một chất gây ung thư mạnh. Duy trì thói quen này lâu ngày làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư đường tiêu hóa và gan.
3. Lười vận động. Ít vận động khiến trao đổi chất chậm lại, hệ miễn dịch suy yếu, dễ dẫn đến béo phì - một yếu tố nguy cơ độc lập với nhiều loại ung thư như đại trực tràng, vú, tuyến tụy.
4. Thức khuya, ngủ không đủ giấc. Ban đêm là thời gian cơ thể sửa chữa tế bào và giải độc. Thiếu ngủ kéo dài làm rối loạn nhịp sinh học, giảm hoạt động của tế bào miễn dịch, khiến tế bào tổn thương không được loại bỏ kịp thời.
5. Bỏ qua các bệnh nhiễm trùng mãn tính. Vi khuẩn HP, virus viêm gan B, HPV là những yếu tố nguy cơ cao, chiếm khoảng 10% ca ung thư mới trên thế giới. Nhiều người biết mình nhiễm nhưng không điều trị hay tái khám, để viêm mãn tính âm thầm kích thích cơ quan trong nhiều năm.
6. Kìm nén cảm xúc kéo dài. Giận dữ, lo âu, trầm cảm bị dồn nén có thể gây rối loạn nội tiết và miễn dịch, làm suy giảm khả năng chống viêm, giải độc của cơ thể. Nhiều bệnh nhân ung thư được ghi nhận có tiền sử kìm nén cảm xúc trong thời gian dài.
Làm sao để phòng ngừa?
Tin tốt là ung thư hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu điều chỉnh sớm những thói quen trên:
- Bỏ thuốc lá, hạn chế tối đa rượu bia, tránh xa khói thuốc thụ động.
- Ăn nhạt hơn, giảm đồ nướng - muối chua - chế biến sẵn, tăng rau củ quả tươi và ngũ cốc nguyên hạt.
- Vận động vừa phải khoảng 150 phút/tuần, đứng dậy đi lại 5 phút mỗi giờ nếu ngồi lâu.
- Ngủ trước 23h, đảm bảo 7-8 tiếng mỗi đêm.
- Tầm soát định kỳ HP, viêm gan B, HPV và điều trị dứt điểm nếu phát hiện nhiễm.
- Giữ tinh thần thoải mái, giải tỏa lo âu thay vì dồn nén lâu dài.
Bệnh ung thư hiếm khi là chuyện ngẫu nhiên. Phần lớn nguyên nhân đều có thể truy tìm được. Và cũng chính vì vậy, bạn có thể phòng tránh phần lớn nguy cơ một cách chủ động từ hôm nay.
Theo Aboluowang
Nghiên cứu 10 triệu người: Loại thực phẩm nhiều người ăn mỗi ngày liên quan hơn 30 bệnh, có ung thư và tiểu đườngMột nghiên cứu quy mô lớn cho thấy thực phẩm siêu chế biến (Ultra-Processed Foods - UPFs) có liên quan đến hơn 30 vấn đề sức khỏe khác nhau, trong đó có ung thư và tiểu đường.
