Báo cáo được Microsoft công bố tuần này đã mang lại một cái nhìn chân thực về cách các gã khổng lồ công nghệ dịch chuyển lợi nhuận tới những "thiên đường" có mức thuế suất ưu đãi, từ đó cắt giảm hàng tỷ USD thuế phải nộp.
Microsoft nhiều khả năng là tập đoàn công nghệ lớn đầu tiên của Mỹ phải nộp "Báo cáo tài chính theo từng quốc gia" (Country-by-Country Report) nhằm tuân thủ chỉ thị mới từ Liên minh Châu Âu (EU). Giống như nhiều tập đoàn đa quốc gia khác, Microsoft đã sử dụng các giao dịch nội bộ giữa các công ty con để luân chuyển dòng tiền nhằm tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Báo cáo phơi bày một mô hình nhất quán đầy nghịch lý: Tỷ suất sinh lời cao ngất ngưởng tại các vùng lãnh thổ đánh thuế thấp, và biên lợi nhuận mỏng dính tại những quốc gia có mức thuế suất cao hơn.
Hồ sơ của Microsoft đã chi tiết hóa doanh thu, nghĩa vụ thuế và quy mô nhân sự của hãng tại hàng chục quốc gia (chủ yếu là ở châu Âu) trong năm tài chính kết thúc vào tháng 6/2025. Những con số phi lý đến nực cười đã được phơi bày.
Cụ thể, Microsoft tuyên bố họ tạo ra gần 40% thu nhập trước thuế tại Ireland - một quốc gia cực kỳ thân thiện về thuế, dù hãng chỉ đặt khoảng 3% lực lượng lao động toàn cầu tại đây.
Ngược lại, tại nước Đức có mức thuế suất cao hơn và là nền kinh tế lớn nhất châu Âu, Microsoft báo cáo mức lợi nhuận chỉ còn vỏn vẹn chưa đầy 0,5% tổng lợi nhuận toàn cầu. Tuyên bố từ phía công ty chỉ ra rằng, nếu loại trừ Ireland, toàn bộ thị trường châu Âu chỉ đóng góp chưa đầy 2% vào tổng thu nhập trước thuế toàn cầu của Microsoft.
Trong bài đăng trên blog đi kèm với báo cáo, Microsoft khẳng định họ luôn tuân thủ nghiêm túc mọi quy định pháp luật tại bất kỳ quốc gia nào hãng vận hành, đồng thời đổ lỗi rằng các tiêu chuẩn báo cáo hiện tại đang tạo ra sự bất đồng bộ giữa các nước.
"Microsoft cam kết xây dựng một cấu trúc thuế phản ánh chính xác nơi nhân viên của chúng tôi làm việc, nơi chúng tôi đầu tư, cũng như nơi các chức năng, tài sản và rủi ro thực tế phát sinh," Jeff Bullwinkel, luật sư trưởng của Microsoft tại châu Âu, lên tiếng biện minh.
Tuy nhiên, Cơ quan Thuế nội địa Mỹ (IRS) hiện bác bỏ các giao dịch chuyển dịch lợi nhuận này của Microsoft và đang ráo riết truy thu khoản tiền thuế quá hạn lên tới gần 29 tỷ USD. Gã khổng lồ công nghệ tuyên bố họ không đồng tình với phán quyết của IRS và khẳng định trong một hồ sơ chứng khoán rằng hãng "bằng mọi giá sẽ đấu tranh quyết liệt" để chống lại các đề xuất truy thu thuế này.
Hơn một thập kỷ trước, sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, các quốc gia châu Âu khi phải thắt lưng buộc bụng cắt giảm các dịch vụ công cơ bản đã lập tức đưa các chiêu trò né thuế của những ông lớn như Google, Apple, Starbucks, Amazon và Facebook vào tầm ngắm.
Nghị viện Châu Âu đã đề xuất cơ chế báo cáo theo từng quốc gia nhằm nâng cao "tính minh bạch về địa điểm các tập đoàn thực sự thực hiện nghĩa vụ thuế," Iban García del Blanco, một trong những nhà đàm phán cốt lõi của phái đoàn Tây Ban Nha tại EU, nhận định. Các báo cáo này sẽ cung cấp cho công chúng cái nhìn sâu sắc về hoạt động kinh tế thực tế của doanh nghiệp - thứ vốn có thể khác xa so với những gì họ khai báo trên sổ sách vì mục đích né thuế. Nghị viện Châu Âu đã thông qua chỉ thị này vào năm 2021 và hiện đang chính thức có hiệu lực thực thi.
Báo cáo của Microsoft cho thấy, bất chấp những nỗ lực thắt chặt kiểm soát các thiên đường thuế của giới chức trách, các doanh nghiệp vẫn dễ dàng "dịch chuyển lợi nhuận sang các vùng lãnh thổ có thuế suất thấp mà không cần phải dịch chuyển bất kỳ hoạt động sản xuất cốt lõi nào tương ứng," Reuven Avi-Yonah, giáo sư luật thuế tại Đại học Michigan, nhận định.
Từ nhiều năm nay, Microsoft luôn ghi nhận một lượng lợi nhuận bất cân xứng tại Ireland - nơi có các lỗ hổng luật thuế lỏng lẻo cho phép các tập đoàn lớn (bao gồm cả Google, Facebook và PepsiCo) tránh được hàng tỷ USD tiền thuế bằng cách tuồn thu nhập sang các hòn đảo thiên đường như Bermuda hay Grand Cayman.
Trong năm tài chính 2025, Microsoft báo cáo biên lợi nhuận tại Ireland đạt mức 24%, nơi hãng chỉ phải đóng thuế với mức thuế suất hơn 14%. Tại Luxembourg, Microsoft thậm chí còn tuyên bố biên lợi nhuận lên tới 142% và chỉ phải chịu thuế suất vỏn vẹn 3%. 283 triệu USD thu nhập trước thuế được bỏ túi dù hãng chỉ duy trì đúng 34 nhân viên tại quốc gia nhỏ bé này.
Thế nhưng, tại một số thị trường lớn nhất của Microsoft - nơi thuế suất vượt ngưỡng 25% - hãng lại báo cáo biên lợi nhuận mỏng như lá lúa. Tại Đức, Pháp và Ý, công ty tuyên bố biên lợi nhuận chỉ ở mức một chữ số, đôi khi chỉ vừa vặn chạm mốc 5%. Dẫu vậy, bản báo cáo này vẫn chỉ cung cấp một bức tranh bán phần, bởi nó đã gộp chung thị trường Mỹ với các quốc gia khác.
Microsoft lập luận rằng họ đã xây dựng sự hiện diện tại Ireland trong suốt hơn 4 thập kỷ qua, và quốc gia này đã phát triển thành đầu não trung tâm của công ty trong khu vực. Hãng hiện sử dụng khoảng 6.600 nhân sự tại đây, quy mô lớn hơn bất kỳ nơi nào khác tại châu Âu.
Trong suốt 13 năm qua, các cơ quan quản lý quốc tế đã nỗ lực ngăn chặn các chiêu thức tuồn thu nhập vào các thiên đường thuế của giới Big Tech, và hơn 100 quốc gia đã thông qua các điều luật thiết lập mức thuế thu nhập doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu. Tuy nhiên, chính quyền ông Trump vào năm nay đã đạt được một thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), qua đó mang lại đặc quyền miễn trừ cho các công ty Mỹ khỏi phần lớn các đợt càn quét thuế này.
Hệ quả là, một cuộc điều tra của tờ The New York Times bóc trần rằng các doanh nghiệp Mỹ vào năm ngoái đã né được ít nhất 40 tỷ USD tiền thuế bằng cách "găm" các khoản lợi nhuận tại các thiên đường trốn thuế.
Bào chữa cho thực trạng này, luật sư Bullwinkel cho biết các khoản chi phí vốn của Microsoft vào các trung tâm dữ liệu, lực lượng lao động của tập đoàn và mạng lưới đối tác địa phương cũng là những khoản đầu tư cốt lõi đóng góp cho nền kinh tế bản địa. "Thuế là một thước đo quan trọng cho sự đóng góp, nhưng nó chắc chắn không phải là thước đo duy nhất," ông viết.
Theo: The NY Times, WSJ
