Năng suất lao động là "nạn nhân" đầu tiên
Các quốc gia Tây Âu đang trải qua một đợt nắng nóng kỷ lục mới, với nhiệt độ vượt 40 độ C tại nhiều nơi. Pháp, Anh, Đức và Thụy Sĩ đều ghi nhận tháng 6 nóng nhất từ trước đến nay.
Thời tiết cực đoan không chỉ làm gián đoạn giao thông, sản xuất điện và hoạt động công nghiệp mà còn tạo ra sức ép lớn đối với nền kinh tế vốn đã mong manh của Liên minh châu Âu (EU).
Theo Allianz Trade, mỗi khi nhiệt độ tăng thêm 1 độ C trong khoảng từ 30-35 độ C, năng suất lao động giảm khoảng 3%, tương đương thiệt hại khoảng 1,30 USD cho mỗi giờ làm việc. Các lĩnh vực như xây dựng, nông nghiệp, logistics và những ngành sử dụng nhiều lao động chịu tác động nặng nề nhất.
Chủ tịch Liên đoàn giới chủ Pháp Medef Patrick Martin nhận định: "Pháp đang vận hành ở chế độ chậm."
Ông Carsten Brzeski, Giám đốc nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu của ING, cho rằng các đợt nắng nóng không còn là hiện tượng thời tiết đơn lẻ mà đã trở thành một biến số kinh tế quan trọng, ảnh hưởng đến tăng trưởng theo cách tương tự các đợt phong tỏa vì Covid-19.
Theo ông, nhiệt kế đang trở thành chỉ báo sớm của tăng trưởng kinh tế. Đức, dù có khí hậu tương đối ôn hòa, có thể trở thành quốc gia chịu thiệt hại kinh tế do nắng nóng lớn thứ 3 châu Âu năm 2030, vì hạ tầng và nền công nghiệp vốn được thiết kế cho điều kiện mát mẻ hơn.
Hạ tầng tan chảy
Nắng nóng cực đoan đang khiến nhiều tuyến đường, đường sắt và hệ thống giao thông tại châu Âu xuống cấp nhanh chóng.
Tại Đức, nhiều tuyến cao tốc gần Berlin và Hamburg bị hư hỏng do mặt đường biến dạng vì nhiệt. Thành phố Leipzig phải tạm dừng hoạt động tàu điện khi vật liệu trên đường ray bị nóng chảy.
Tại Pháp, SNCF cắt giảm một số chuyến tàu quanh Paris để bảo vệ hệ thống đường sắt, trong khi Eurostar buộc phải giảm tốc độ khai thác.
Mực nước sông Rhine, tuyến đường thủy nội địa nhộn nhịp nhất châu Âu, cũng xuống quá thấp khiến tàu hàng chỉ có thể chở khoảng 25-45% tải trọng thông thường.
Điều này làm tăng chi phí vận tải, gián đoạn nguồn cung nhiên liệu, hóa chất và nguyên liệu công nghiệp, buộc một số doanh nghiệp như BASF phải điều chỉnh hoạt động sản xuất.
Châu Âu tự đẩy mình vào khủng hoảng năng lượng
Nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh trong khi nguồn cung điện bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao đã khiến giá điện leo thang. Cuối tháng 6, giá điện trong khung 15 phút tại Bỉ lên mức kỷ lục 1.038 EUR/MWh, còn tại Đức đạt 747 EUR/MWh.
Nhiệt độ cao làm giảm hiệu suất của các tấm pin mặt trời và các nhà máy điện khí, đồng thời buộc một số nhà máy điện hạt nhân phải giảm hoặc ngừng hoạt động vì nước sông dùng để làm mát quá nóng. EDF đã giảm công suất tại 2 nhà máy Nogent-sur-Seine và Bugey, trong khi Axpo của Thụy Sĩ tạm dừng 2 lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Beznau sau khi nhiệt độ sông Aare lên tới 25 độ C.
Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay cũng phản ánh cái giá từ quá trình EU giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga. Khi cắt giảm nhập khẩu khí đốt giá rẻ từ Nga, EU ngày càng phụ thuộc vào LNG của Mỹ, chiếm 59% lượng nhập khẩu đầu năm 2026 và hơn 64% trong tháng 4.
Một số chuyên gia cảnh báo việc phụ thuộc vào một nguồn cung lớn khiến EU dễ tổn thương hơn trước các cú sốc về giá và nguồn cung.
Nghị sĩ châu Âu Fernand Kartheiser cho rằng EU có thể giảm áp lực đối với người dân và doanh nghiệp bằng cách mua năng lượng Nga với giá cạnh tranh hơn thay vì phụ thuộc vào LNG đắt đỏ của Mỹ.
Dù cam kết loại bỏ khí đốt Nga, Nga vẫn là nhà cung cấp khí đốt lớn thứ 3 của EU trong nửa đầu năm 2026 với khoảng 22,1 tỷ m3, chiếm khoảng 12% lượng khí đốt tiêu thụ của khối.
Giá thực phẩm cũng "nóng" theo thời tiết
Nắng nóng và hạn hán kéo dài đang làm giảm năng suất cây trồng tại Nam Âu và Tây Âu. Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), riêng đợt hạn hán năm 2022 đã khiến lạm phát thực phẩm trong EU tăng thêm 0,7 điểm phần trăm.
Các chuyên gia cảnh báo nếu nắng nóng tiếp diễn, giá nhiều mặt hàng lương thực có thể tiếp tục tăng.
Các hộ gia đình phải trả giá
Tác động kinh tế của nắng nóng không dừng lại khi nhiệt độ giảm. Nghiên cứu cho thấy hoạt động kinh tế có thể giảm khoảng 1% trong năm sau một đợt nắng nóng lớn và mức thiệt hại có thể lên tới 1,5% trong năm tiếp theo do sản xuất bị gián đoạn, hạ tầng hư hỏng và đầu tư suy yếu.
Các nghiên cứu cũng cho rằng biến đổi khí hậu có thể làm thu nhập trung bình của người châu Âu giảm tới 3% trong thế kỷ này khi tăng trưởng chậm lại, chi phí năng lượng và giá thực phẩm ngày càng tăng.
Theo Allianz Trade, thiệt hại do biến đổi khí hậu có thể làm GDP tích lũy của EU giảm từ 5-7% trong giai đoạn 2026-2030. Pháp được dự báo chịu thiệt hại lớn nhất với khoảng 240 tỷ USD, tiếp theo là Italy 147 tỷ USD, Đức 131 tỷ USD và Tây Ban Nha 120 tỷ USD.
