Tiếng Việt có rất nhiều từ ngữ khiến ngay cả người bản ngữ cũng phải dừng lại vài giây khi nhìn thấy. Có những từ chỉ cần lướt qua đã khiến người đọc nảy sinh cảm giác "hình như viết sai", bởi mặt chữ quá lạ, cách kết hợp âm tiết không giống những gì thường gặp trong giao tiếp hằng ngày. "Chon von" là một trong số đó.
Nếu bắt gặp từ này lần đầu trong một cuốn sách hay một bài báo, không ít người sẽ nghĩ đây là lỗi đánh máy. Có người sẽ vô thức nghĩ đây phải là "chót vót", thậm chí nhiều người còn thử gõ lên Google để kiểm tra xem liệu "chon von" có thực sự tồn tại hay không.
Theo Từ Điển Tiếng Việt và nhiều nguồn từ điển tiếng Việt uy tín, "chon von" là một từ láy được ghi nhận trong hệ thống từ vựng tiếng Việt. Từ này là tính từ, dùng để chỉ trạng thái cao ngất, cheo leo, trơ trọi, thường dùng để miêu tả những vật thể hoặc địa hình ở vị trí rất cao và nổi bật giữa không gian xung quanh.
Chẳng hạn, người ta có thể nói: "Đỉnh núi chon von giữa tầng mây", "Ngọn tháp chon von giữa phố cổ", hay "Cây thông đứng chon von trên mỏm đá". Chỉ với hai âm tiết ngắn gọn, từ này đã gợi lên hình ảnh một sự vật vươn cao, lẻ loi và có phần cheo leo, tạo cảm giác vừa hùng vĩ vừa cô độc.
Đây cũng chính là điểm khiến "chon von" trở nên đặc biệt. Nếu thay bằng những từ quen thuộc như "cao", "chót vót", "cheo leo" hay "chênh vênh", câu văn vẫn đúng nghĩa nhưng sắc thái biểu cảm sẽ khác đi. "Chon von" không chỉ diễn tả độ cao mà còn gợi cảm giác đơn độc, nổi bật giữa khoảng không rộng lớn. Chính vì vậy, từ này thường xuất hiện trong văn học, thơ ca hoặc những đoạn văn miêu tả thiên nhiên.
Vậy vì sao một từ hoàn toàn đúng lại khiến nhiều người ngỡ là lỗi chính tả?
Trước hết, "chon von" là một từ ít xuất hiện trong giao tiếp hằng ngày. Phần lớn người Việt quen với những cách diễn đạt như "cao chót vót", "cheo leo", "chênh vênh" hơn là "chon von". Khi một từ ít gặp xuất hiện trước mắt, não bộ thường có xu hướng đối chiếu với những mẫu quen thuộc đã ghi nhớ. Nếu không tìm thấy sự tương đồng, người đọc dễ kết luận rằng từ đó đã bị viết sai.
Bên cạnh đó, cấu tạo âm của "chon von" cũng khá đặc biệt. Hai âm tiết đều ngắn, không có dấu thanh phức tạp nhưng lại kết hợp theo cách hiếm gặp trong tiếng Việt hiện đại. Chính sự "lạ mắt" ấy khiến nhiều người nghĩ rằng có lẽ người viết đã gõ thiếu hoặc nhầm một chữ, chẳng hạn như "chon vót", "chon vòn" hay "chót von". Tuy nhiên, tất cả những cách viết này đều không phải là dạng chuẩn.
Đây là hiện tượng khá phổ biến trong quá trình tiếp nhận ngôn ngữ. Con người thường ghi nhớ những mẫu từ quen thuộc và có xu hướng tự điều chỉnh những gì mình cảm thấy "không hợp lý". Vì thế, nhiều từ hoàn toàn đúng nhưng ít được sử dụng lại dễ bị nghi ngờ là lỗi chính tả.
"Chon von" cũng phản ánh một nét thú vị của hệ thống từ láy tiếng Việt. Không phải từ láy nào cũng được tạo thành từ những âm tiết quen thuộc. Có những từ mà từng âm tiết riêng lẻ hầu như không mang nghĩa độc lập trong giao tiếp hiện đại, nhưng khi kết hợp lại lại tạo nên một hình ảnh rất cụ thể và giàu sức gợi. Đây là một trong những đặc điểm làm nên sự phong phú của tiếng Việt, đồng thời cũng là lý do khiến nhiều người cảm thấy ngạc nhiên khi tra từ điển.
Trong bối cảnh hiện nay, việc tra cứu từ điển chỉ mất vài giây, nhưng điều đó không có nghĩa người bản ngữ sẽ không bao giờ bối rối trước những từ ngữ tưởng quen mà hóa ra lại rất lạ. Ngược lại, chính những trường hợp như "chon von" cho thấy tiếng Việt vẫn còn rất nhiều điều thú vị để khám phá. Mỗi từ đều mang theo lịch sử hình thành, sắc thái biểu đạt và giá trị riêng mà không phải cách diễn đạt nào khác cũng có thể thay thế.
