Thành kể cuối năm nhiều buổi gặp mặt, anh hay tụ tập cùng bạn bè nhậu ở quán vỉa hè ven kênh. Thời tiết oi bức, nhiều hôm anh cởi trần cho mát, ngồi đến khuya, vừa lai rai vài lon bia vừa tán gẫu. Anh cũng thấy muỗi vo ve quanh bàn nhưng không mấy để tâm. Cách đây hai tuần, người đàn ông này bắt đầu sốt, đau hốc mắt, mỏi người, nổi mẩn đỏ lốm đốm ở tay. Anh vào viện khám và nhận kết quả mắc sốt xuất huyết phải nhập viện với các triệu chứng đau nhức người, miệng đắng, sốt giảm rồi lại tăng.
"Ngày thường, vợ luôn phòng muỗi cho cả nhà như dọn nước đọng, bịt kín các góc tối và chuẩn bị sẵn chai xịt, nên tôi gần như chẳng bao giờ bị muỗi đốt, thành ra chủ quan phòng muỗi bên ngoài", Thành nói.
Những buổi nhậu về đêm tiềm ẩn nguy cơ mắc sốt xuất huyết và các bệnh do muỗi truyền. Ảnh minh họa: Vecteezy
Còn Đăng Khoa, 26 tuổi, ở Cần Thơ mắc sốt xuất huyết sau hôm xem trận bóng đá cách đây một tuần. Anh mặc quần ngắn, ngồi quán cóc ăn uống và cổ vũ đội bóng yêu thích. Muỗi bay dày đặc dưới gầm bàn, đốt đỏ cả chân nhưng Khoa chỉ xoa dầu gió, thỉnh thoảng thấy muỗi đậu thì đập chết rồi ngồi xem tiếp. Vài ngày sau, anh sốt cao, mệt lả, nổi ban, đi khám mới biết mắc sốt xuất huyết. Nam thanh niên chia sẻ: "Giờ thấy muỗi là né, chứ không coi thường như trước nữa".
Bác sĩ Lê Thị Minh Nguyệt, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết sốt xuất huyết là do virus Dengue gây ra, trung gian truyền bệnh là muỗi vằn Aedes. Thời gian muỗi đốt người mạnh nhất là vào sáng sớm và chiều tối.
Theo bác sĩ Nguyệt, một số người bị muỗi tấn công nhiều hơn do đặc điểm sinh học, hóa học và môi trường. Những yếu tố như nhóm máu, mồ hôi, hệ vi sinh vật trên da, nhiệt độ cơ thể và hoạt động thể chất đều ảnh hưởng đến mức độ muỗi bị thu hút. Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Y khoa Nhật Bản ghi nhận muỗi, đặc biệt muỗi Aedes aegypti, thường chọn người có nhóm máu O nhiều hơn các nhóm máu khác. Tuy nhiên, các nhóm máu khác cũng không miễn nhiễm. Người đổ mồ hôi nhiều, chậm lau khô, hoặc có mùi cơ thể đặc trưng do vi khuẩn phân hủy mồ hôi cũng dễ bị muỗi tìm đến. Những người có nhiệt độ cơ thể cao tự nhiên, phụ nữ mang thai và trẻ em cũng nằm trong nhóm dễ bị muỗi cắn hơn.
Bên cạnh đó, nhóm uống rượu bia cũng dễ trở thành mục tiêu của muỗi. Khi uống, mạch máu dưới da giãn nở, thân nhiệt tăng, người đổ mồ hôi nhiều hơn và thải ra lượng khí carbon dioxide lớn hơn, khiến muỗi rất dễ phát hiện. Một nghiên cứu được thực hiện trên 500 người tại một lễ hội âm nhạc tại Hà Lan vào năm 2023 cho thấy, những người uống bia thu hút muỗi hơn khoảng 1,35 lần so với người không uống. Bác sĩ Nguyệt giải thích, uống rượu bia làm thay đổi sinh lý cơ thể trong thời gian ngắn, tạo ra những tín hiệu khiến muỗi nhận biết nhanh.
Nhiều người khi uống rượu bia thường tụ tập tại quán cóc gần kênh rạch, ngồi ngoài trời, cởi trần, mặc quần ngắn. Những nơi này có nhiều muỗi vằn sinh sôi do nước đọng quanh khu vực, ánh đèn và nhiệt lượng cơ thể khiến muỗi dễ tập trung hơn.
Người lớn tiêm vaccine phòng sốt xuất huyết tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Mộc Thảo
Bác sĩ Nguyệt cho biết, thời gian ủ bệnh sốt xuất huyết thường kéo dài 4-7 ngày, có thể kéo dài đến hai tuần. Trong giai đoạn này, người bệnh có thể không có triệu chứng hoặc chỉ mệt nhẹ, đau đầu thoáng qua nên rất dễ nhầm với cảm cúm. Khi bệnh tiến triển nặng hơn, người bệnh thường sốt cao, đau hốc mắt, mệt lả, chảy máu chân răng hay xuất huyết dưới da, có nguy cơ sốc, suy tuần hoàn hoặc tổn thương đa cơ quan. Nếu không được điều trị, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 20%.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, mỗi năm có từ 50-100 triệu ca sốt xuất huyết tại hơn 100 quốc gia, khiến gần một nửa dân số thế giới có nguy cơ mắc bệnh. Tại Việt Nam, tính đến hết tháng 10, cả nước đã ghi nhận 110.503 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue và 23 trường hợp tử vong.
Virus Dengue có 4 type huyết thanh gây bệnh Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4. Mỗi người có thể mắc bệnh nhiều lần do các type gây ra, nguy cơ nặng hơn ở những lần sau. Do đó, bác sĩ Nguyệt khuyến cáo mọi người cần tự bảo vệ mình bằng cách hạn chế bị muỗi đốt, đặc biệt khi ở môi trường ngoài trời vào chiều tối. Người uống rượu bia nên chú ý mặc áo đủ che phủ, tránh ngồi gần bụi cây hay mương nước, sử dụng các biện pháp chống muỗi như thuốc bôi và xịt. Khi có dấu hiệu sốt kéo dài, đau nhức người, nổi ban đỏ hoặc chảy máu nhẹ, cần đi khám sớm để được chẩn đoán kịp thời.
Bệnh có thể phòng ngừa nhờ vaccine sốt xuất huyết do hãng dược phẩm Takeda (Nhật Bản) sản xuất, chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi cách nhau ba tháng. Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc bệnh lên đến hơn 80% và giảm nguy cơ nhập viện hơn 90%. Phụ nữ nên tiêm vaccine này trước ba tháng hoặc tối thiểu một tháng trước khi mang thai.
