Từ lâu, quả chanh được sử dụng làm thực phẩm, lá làm gia vị mà không nhiều người biết ngoài 2 thành phần trên thì vỏ, hạt hay rễ của loại cây này đều có thể dùng làm thuốc.
Trao đổi với PV VietNamNet, bác sĩ Bùi Thanh Hoài (Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an) cho biết, vỏ quả chanh, đặc biệt là lớp vỏ xanh bên ngoài, chứa nhiều tinh dầu. Theo cách vắt thủ công, mỗi quả chanh chỉ cho khoảng 0,5ml tinh dầu, trung bình 3.000–6.000 quả mới thu được 1 lít tinh dầu chanh.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy tinh dầu trong vỏ quả chanh có khả năng làm dịu và cải thiện tâm trạng rất tốt. Thậm chí tinh dầu chanh còn có hiệu quả trong việc giảm căng thẳng hơn các loại tinh dầu khác như hoa oải hương và hoa hồng.
Có nhiều bằng chứng cho thấy khuếch tán tinh dầu vỏ chanh vào không khí có thể giúp giảm bớt một số triệu chứng lo âu và trầm cảm. Hỗn hợp tinh dầu vỏ chanh và tinh dầu bạc hà còn giúp tăng cường sự tập trung và nâng cao hiệu quả làm việc.
Ngoài ra, dịch quả chanh theo bác sĩ Hoài cũng rất giàu dưỡng chất. Trung bình 50 quả cho khoảng 1 lít dịch quả, trong đó có 80–82% nước và 5–7% axit xitric, có khi lên tới 10% vào mùa thu. Nhờ hàm lượng axit cao, chanh có vị chua mát, giúp giải khát và hỗ trợ tiêu hóa.
“Dịch quả chanh thường được pha thành nước uống (nước chanh) giải khát, giúp thông tiểu, hỗ trợ các trường hợp tê thấp.
Theo kinh nghiệm dân gian, mỗi ngày có thể dùng 30–120 g dịch quả pha loãng. Chanh còn được dùng phòng và hỗ trợ điều trị bệnh scorbut (thiếu vitamin C) ở cả trẻ em và người lớn. Trong sinh hoạt hàng ngày, múi chanh trộn với muối được dùng để ngậm chữa ho, viêm họng nhẹ cực kỳ hiệu quả.
Ngoài ra, kinh nghiệm dân gian sau khi gội đầu, vắt một ít nước chanh lên tóc giúp tóc trơn, giảm bết”, bác sĩ Hoài nói.
Lá và ngọn chanh là gia vị quen thuộc trong các món gà, ốc, giúp dậy mùi và giảm tanh. Lá chanh còn được nấu nước xông giải cảm, cảm cúm. Theo dân gian, lá và búp non chanh giã nát đắp lên rốn trẻ nhỏ có thể hỗ trợ chữa bí tiểu, đầy chướng bụng.
Rễ chanh được dùng dưới dạng thuốc sắc để chữa ho, có thể dùng riêng hoặc phối hợp với rễ dâu tằm, liều thường 6–12 g/ngày.
Vỏ thân cây chanh phơi khô, tán bột có vị đắng, giúp kích thích tiêu hóa, dùng 4–10g/ngày dưới dạng thuốc sắc. Hạt chanh đôi khi được dùng làm thuốc tẩy giun theo kinh nghiệm dân gian.
Những ai không nên hoặc cần thận trọng khi sử dụng
Dù là dược liệu quen thuộc, chanh không phải ai cũng dùng được tùy tiện:
- Người bị viêm loét dạ dày - tá tràng, trào ngược dạ dày thực quản nên hạn chế dùng nhiều chanh vì axit cao có thể làm nặng triệu chứng.
- Người có men răng yếu, sâu răng cần tránh ngậm hoặc uống nước chanh đậm đặc thường xuyên.
- Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính không nên tự ý dùng các bài thuốc từ rễ, vỏ, hạt chanh.
- Người có cơ địa dị ứng tinh dầu cần thử lượng nhỏ trước khi dùng ngoài da hoặc xông hơi.
