Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, cho biết cây cối xay còn có các tên gọi khác trong dân gian như giằng xay hay kim hoa thảo. Loài cây này có tên khoa học là Abutilon indicum, thuộc họ bông (Malvaceae).
Đây là một loại cây mọc hoang phổ biến, dễ tìm kiếm ở nhiều vùng miền trên cả nước. Từ lâu, người dân đã có thói quen thu hái cây cối xay để làm thuốc điều trị các trường hợp liên quan đến hiện tượng tích "nhiệt" trong cơ thể hoặc gặp rối loạn về đường tiết niệu.
Bên cạnh đó, cối xay còn là vị thuốc quen thuộc trong các bài thuốc dân gian dành cho người già bị ù tai, thính lực suy giảm, thường xuyên có cảm giác nặng đầu, chóng mặt.
Theo Tiến sĩ Phương, đây là kinh nghiệm điều trị được lưu truyền rộng rãi ở nhiều địa phương. Trong các bài thuốc nam cổ truyền, người dân thường sử dụng toàn bộ phần trên mặt đất của cây hoặc dùng riêng phần rễ cây cối xay để phối hợp cùng các vị dược liệu khác.
“Theo quan niệm của y học cổ truyền, các triệu chứng như ù tai và nghe kém có mối liên hệ đến nhiều vấn đề khác nhau trong cơ thể, điển hình như suy giảm chức năng thận, khí huyết lưu thông kém, trạng thái phong nhiệt, đàm thấp gây ảnh hưởng tiêu cực đến vùng tai. Người dân đưa cây cối xay vào các bài thuốc hỗ trợ cải thiện các triệu chứng liên quan đến tai”, Tiến sĩ Phương thông tin.
Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh, đây là kinh nghiệm dân gian truyền lại, chưa có bằng chứng khoa học chứng minh loại cây này có khả năng phục hồi thính lực.
Cho đến nay, các nghiên cứu hiện đại về cây cối xay chủ yếu chứng minh được các hoạt tính sinh học như chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ giảm đau và có tác dụng lợi tiểu.
Xét về tính vị, loại cây này có vị ngọt dịu, tính mát, mang lại tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, tiêu viêm và giải độc rất tốt. Trong đời sống hằng ngày, cây cối xay thường được ứng dụng để hỗ trợ đẩy lùi các triệu chứng khó chịu như tiểu buốt, tiểu dắt, viêm đường tiết niệu hoặc hỗ trợ bào mòn sỏi nhỏ.
Trong dân gian, toàn bộ các bộ phận của cây bao gồm lá, thân và rễ đều có thể sử dụng được. Phương pháp phổ biến và đơn giản nhất là nấu nước uống hằng ngày làm mát cơ thể, giải độc và tăng cường khả năng bài tiết nước tiểu.
Ngoài ra, để tối ưu hóa hiệu quả, cây cối xay thường được kết hợp chung với các dược liệu quen thuộc khác như mã đề hay râu ngô trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị bệnh lý sỏi thận, sỏi tiết niệu hoặc viêm nhiễm đường tiểu ở mức độ nhẹ.
Sự kết hợp hài hòa này được đánh giá là tăng cường đáng kể hiệu quả lợi tiểu, góp phần giảm kích thích niêm mạc bàng quang và hỗ trợ làm sạch đường tiết niệu một cách tự nhiên, an toàn cho người bệnh.
