Theo kinh nghiệm của người dân vùng quê miền Trung, cá rầm thực chất là cá con của nhiều loài cá nước ngọt như cá gáy, cá trảnh, cá dềnh, cá chày hay cá trôi.
Ảnh minh họa
Đặc biệt vào đầu mùa lũ, những loài cá này từ thượng nguồn theo dòng nước đổ về đồng ruộng để sinh sản. Sau khi đẻ trứng ở các vùng nước ngập, trứng nở thành cá con. Khi mùa nước lũ sắp kết thúc, đàn cá con theo dòng nước quay trở lại sông suối, tiếp tục vòng đời sinh trưởng như thế hệ trước.
Thông thường vào những ngày mưa lâm râm cuối mùa cũng là lúc từng đàn cá rầm nhỏ bé men theo các vũng nước ven bờ để tìm đường trở về nguồn.
Thời điểm cá rầm xuất hiện cũng là lúc người dân quê rủ nhau đi "kéo tủ" – một cách bắt cá truyền thống. "Tủ" là dụng cụ đánh bắt được đặt chắn ngang dòng nước để hứng những đàn cá đang bơi theo dòng chảy. Nhờ đặc tính di chuyển thành đàn, cá rầm thường mắc vào tủ với số lượng khá nhiều.
Trước đây, sự xuất hiện của cá rầm còn được xem như dấu hiệu cho thấy cơn lũ cuối cùng trong năm đã qua. Vì vậy, loài cá nhỏ này gắn liền với ký ức mùa nước nổi của nhiều vùng quê.
Ảnh minh họa
Cá rầm từng là món ăn quen thuộc của người dân vùng lũ. Tuy nhiên, những năm gần đây, loài cá này lại trở thành đặc sản được nhiều người thành phố tìm mua. Điều đáng nói loại cá này xuất hiện theo mùa và sản lượng không nhiều nên giá bán có thể lên tới 300.000–400.000 đồng/kg.
Loại cá bé xíu này có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau, nhưng nổi tiếng nhất vẫn là món cá rầm kho lá nghệ và lá gừng tươi – một đặc sản mang đậm hương vị miền Trung.
Món cá rầm thơm ngon. Ảnh minh họa.
Cá rầm có thể chế biến thành nhiều món ngon, nhưng một món đặc biệt được nhắc đến là cá rầm kho lá nghệ và lá gừng tươi. Để làm món này, sau khi mua vài chén cá rầm về, người nấu chuẩn bị ít lá nghệ và lá gừng non, hành tím, dầu, mắm, muối, nghệ bột, tiêu, ớt… Cá rầm được rửa sạch, để ráo nước, sau đó cho vào nồi. Cá được ướp với bột nghệ, hành tím cắt nhỏ, mắm, muối, hạt nêm, ớt, ít đường và ít dầu phộng để một lúc cho cá thấm đều gia vị. Lá nghệ và lá gừng sau khi rửa sạch và tước bỏ cọng được thái nhỏ.
Sau đó, nồi cá được đặt lên bếp, chế độ lửa nhỏ và cá rầm kho lưu lượng nhỏ, rồi bỏ lá nghệ và lá gừng thái nhỏ vào. Tiếp theo, rắc một ít tiêu bột lên mặt và đợi cho đến khi nước cạn, cá săn lại thì đã hoàn thành món cá rầm kho lá nghệ, lá gừng. Từng con cá rầm hòa quyện vị của lá nghệ và lá gừng, vị cay của tiêu và ớt, vị béo của dầu và cả vị đặc trưng của ruột cá non.
Cá là một trong những thức ăn đầu tiên xuất hiện trong bữa ăn của loài người. Qua nhiều giai đoạn lịch sử, cá luôn giữ vai trò quan trọng trong chế độ dinh dưỡng của con người từ xưa cho đến nay. Cá giàu dưỡng chất có lợi cho sức khỏe, được khuyến nghị nên đưa vào thực đơn hàng tuần. Các loại cá thường chứa nhiều vitamin D, E, canxi, omega-3, DHA… có lợi cho tim mạch, thị giác, tăng cường hệ miễn dịch, giúp xương chắc khỏe...
