Theo BS Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi trời rét đậm, rét hại. Các thống kê ở châu Âu và châu Á cho thấy, khi nhiệt độ môi trường giảm mỗi 1°C, tỉ lệ nhập viện vì đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim tăng thêm vài phần trăm. Con số tại Việt Nam cũng phản ánh xu hướng tương tự: Vào những đợt lạnh sâu, bệnh viện ghi nhận số ca tai biến tăng rõ rệt, đặc biệt ở người có tiền sử tăng huyết áp hoặc xơ vữa động mạch.
Lý do là mạch máu ở người già thường đã xơ cứng, lòng mạch hẹp, khả năng đàn hồi kém. Khi lạnh, huyết áp tăng vọt, máu đặc lại, chỉ cần một cục máu đông nhỏ cũng đủ gây tắc mạch và đột quỵ thiếu máu não, hoặc làm vỡ mạch gây xuất huyết não. Nguy cơ này cao nhất vào sáng sớm, khi nhiệt độ thấp nhất và cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động. Vì vậy, thói quen dậy từ 4 – 5 giờ ra ngoài tập thể dục, tưởng là tốt, đôi khi lại trở thành rủi ro. Cách đơn giản để giảm nguy cơ là tập trong nhà, khởi động kỹ, hoặc chờ trời ấm hơn sau 7 giờ sáng.
Ảnh minh họa: Internet
Theo chuyên gia, việc nhận biết sớm đột quỵ vẫn dựa vào quy tắc FAST (Face - Arm - Speech - Time). Thấy mặt méo lệch, yếu tay, hoặc nói khó, cần gọi 115 ngay. Tuyệt đối không tự xoa bóp, không cạo gió, không uống thuốc huyết áp hay aspirin nếu chưa được bác sĩ chỉ định - việc trì hoãn nhập viện chỉ làm giảm cơ hội phục hồi.
Bên cạnh nguy cơ đột quỵ, các bệnh hô hấp như viêm phổi và đợt cấp COPD là nguyên nhân hàng đầu khiến người cao tuổi phải nhập viện mùa đông. Triệu chứng ở người già thường "rất nhẹ và dễ bỏ qua": Mệt, ăn uống kém, ít nói, ngủ nhiều, thở nhanh, tay chân tím nhẹ… Nếu người thân “khác thường” hơn mọi ngày, gia đình nên đưa đi khám sớm, vì bệnh có thể diễn tiến nhanh sang suy hô hấp hoặc nhiễm trùng huyết.
Dẫu vậy cần lưu ý, đây không phải nhóm đối tượng chịu rủi ro âm thầm khi trời rét đậm, rét hại.
Dân văn phòng và người lao động mới là nhóm phải chịu rủi ro âm thầm nhiều nhất
Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, nhân viên văn phòng tưởng an toàn vì làm việc trong môi trường kín, nhưng thực tế lại đối mặt với cú sốc nhiệt lạnh khi ra ngoài. Cơ thể đang quen nhiệt độ phòng 26°C, chỉ cần vài phút tiếp xúc không khí 10-12°C là đủ để mạch máu co đột ngột, huyết áp tăng, tim phải làm việc mạnh. Ở người có bệnh mạch vành hoặc phình mạch não tiềm ẩn, phản ứng này có thể gây đau thắt ngực, chóng mặt, thậm chí liệt mặt ngoại biên. Biện pháp bảo vệ đơn giản là: Mặc đủ ấm trong phòng, khoác thêm áo dày khi ra ngoài, cho cơ thể vài phút làm quen ở khu vực đệm như hành lang hay sảnh trước cửa.
Một hiện tượng khác là "hội chứng tòa nhà kín", khi phòng làm việc suốt mùa đông bị đóng kín, quạt sưởi hoặc điều hòa chạy liên tục. Không khí tù đọng, nồng độ CO₂ tăng, độ ẩm giảm và bụi, virus dễ tích tụ. Chỉ cần một người bị cúm, cả văn phòng có thể nhiễm theo.
Giải pháp: Mỗi 2–3 giờ nên mở cửa sổ vài phút, dùng máy lọc không khí, giữ độ ẩm phòng ở mức 40–60%, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang nếu có người ho.
Ngoài ra, BS Hoàng nhận định, nhiều người trong giới văn phòng còn gặp rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD). Ngày ngắn, trời âm u, ít nắng khiến não giảm sản xuất serotonin, chất tạo cảm giác vui vẻ, đồng thời tăng melatonin, gây buồn ngủ. Kết quả là nhiều người thấy mệt mỏi, khó tập trung, thèm ăn đồ ngọt, ngại ra ngoài. Một thói quen nhỏ nhưng hữu ích là tranh thủ đi bộ hoặc phơi nắng nhẹ 10-20 phút khi trời hửng, kết hợp hít thở sâu hoặc tập giãn cơ trong giờ nghỉ.
Với người lao động phổ thông, mưa lạnh và gió mạnh là thách thức lớn. Làm việc lâu ngoài trời khiến họ dễ bị cước tay chân, tình trạng viêm mạch máu nhỏ do phản ứng bất thường với lạnh ẩm. Ngón tay, chân sưng đỏ, ngứa rát, đôi khi nổi bóng nước. Nhiều người gãi hoặc hơ lửa cho nhanh khỏi nhưng vô tình làm tổn thương thêm, gây loét và nhiễm trùng. Xử trí đúng là làm ấm từ từ bằng nước ấm vừa, lau khô kỹ, bôi kem dưỡng ẩm, mang tất và găng tay.
Nguy cơ hạ thân nhiệt cũng đáng lưu ý: Khi quần áo ướt vì mưa phùn hoặc mồ hôi mà không thay ngay, cơ thể mất nhiệt rất nhanh. Người bị hạ thân nhiệt thường run nhiều, nói khó, đi loạng choạng, dễ mất kiểm soát khi lái xe hoặc vận hành máy móc, tiềm ẩn tai nạn lao động và giao thông.
