Ảnh chụp màn hình từ buổi phát trực tiếp trên NASA+ cho thấy tàu vũ trụ Crew Dragon Endeavour của SpaceX, chở các phi hành gia NASA Mike Fincke và Zena Cardman, phi hành gia Kimiya Yui của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) và nhà du hành Oleg Platonov của Roscosmos, rời khỏi Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) ngày 14-1-2026 - Ảnh: AFP
Chia sẻ trên LinkedIn, phi hành gia Mike Fincke khẳng định toàn bộ phi hành đoàn đều an toàn.
ISS kích hoạt quy trình sơ tán y tế lần đầu trong hơn 20 năm
Ngày 14-1 (giờ Việt Nam), bốn phi hành gia thuộc sứ mệnh Crew-11 đã rời Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) để trở về Trái đất sớm hơn kế hoạch, sau khi một thành viên gặp vấn đề sức khỏe.
Đây là lần sơ tán y tế đầu tiên trong lịch sử hơn 20 năm hoạt động liên tục của ISS, theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA).
Theo hình ảnh trực tiếp của NASA, các phi hành gia Mỹ Mike Fincke và Zena Cardman, nhà du hành vũ trụ Nga Oleg Platonov và phi hành gia Nhật Bản Kimiya Yui đã tách khỏi ISS sau gần 5 tháng làm việc trong môi trường không trọng lực. Tàu SpaceX Dragon chở phi hành đoàn dự kiến đáp xuống ngoài khơi bang California.
Hãng tin AFP dẫn lời NASA cho biết một trong bốn thành viên phi hành đoàn có "vấn đề y tế", song tình trạng hiện ổn định. Cơ quan này không công bố danh tính cũng như bản chất vấn đề do lo ngại về quyền riêng tư.
Theo ông James Polk - Giám đốc y tế và sức khỏe của NASA, "nguy cơ kéo dài" cùng với "những câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng về chẩn đoán" đã khiến cơ quan này quyết định kết thúc sứ mệnh sớm hơn dự kiến.
Trong khi đó phi hành gia Mike Fincke khẳng định toàn bộ phi hành đoàn đều an toàn. "Trước hết và trên hết, tất cả chúng tôi đều ổn. Mọi người trên tàu đều ổn định, an toàn và được chăm sóc đầy đủ. Đây là quyết định có cân nhắc kỹ lưỡng để các đánh giá y tế cần thiết được tiến hành dưới mặt đất, nơi có đầy đủ năng lực chẩn đoán", ông viết.
Phi hành đoàn Crew-11 đến ISS vào đầu tháng 8-2025 và theo kế hoạch ban đầu sẽ lưu lại đến giữa tháng 2-2026, trước khi được thay thế bởi nhóm phi hành gia kế tiếp.
Những rủi ro sức khỏe khi phi hành gia về Trái đất
Các phi hành gia sứ mệnh Crew-11 (từ trái sang): nhà du hành vũ trụ Nga Oleg Platonov, hai phi hành gia Mỹ Mike Fincke và chỉ huy sứ mệnh Zena Cardman (NASA), cùng phi hành gia Nhật Bản Kimiya Yui vẫy tay chào khi rời Tòa nhà Hoạt động và Kiểm tra Neil A. Armstrong để tới bệ phóng LC-39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida (Mỹ), ngày 1-8-2025 - Ảnh: NASA
Dù được tuyển chọn kỹ lưỡng và huấn luyện nghiêm ngặt, các phi hành gia vẫn phải đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe khi trở lại Trái đất, sau thời gian dài sống trong môi trường vi trọng lực.
Theo chương trình Today của Đài NBC dẫn thông tin từ NASA, các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn và mất thăng bằng khá phổ biến khi phi hành gia trở về, do hệ thống tiền đình ở tai trong cần thời gian thích nghi lại với trọng lực Trái đất.
Mất xương và cơ là rủi ro đáng kể khác. NASA cho biết mật độ xương có thể giảm khoảng 1% mỗi tháng trong không gian, trong khi cơ bắp teo lại do ít phải hoạt động. Dù tập luyện hằng ngày, phi hành gia vẫn đối mặt nguy cơ té ngã và gãy xương khi trở về.
Phát hiện não phi hành gia biến đổi sau thời gian sống ngoài không gianĐỌC NGAY
Hệ miễn dịch cũng bị suy giảm sau thời gian dài rời xa Trái đất, khiến cơ thể nhạy cảm hơn với vi khuẩn và vi rút. Hiện tượng này đã được ghi nhận từ các sứ mệnh Apollo và vẫn được xem là một rủi ro y tế lớn, theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature.
Ngoài ra, cột sống giãn ra trong không gian khiến chiều cao tăng tạm thời, nhưng khi trở về Trái đất các đĩa đệm bị nén lại, gây đau lưng.
NASA cũng cảnh báo về các vấn đề thị lực do dịch cơ thể dồn lên đầu, có thể gây áp lực lên mắt và dây thần kinh thị giác, với một số trường hợp để lại thay đổi lâu dài. Tim mạch cũng chịu ảnh hưởng khi tim hoạt động kém hiệu quả hơn trong môi trường vi trọng lực.
Đáng chú ý, một nghiên cứu mới công bố ngày 12-1 cho biết não bộ của các phi hành gia có thể thay đổi hình dạng và dịch chuyển vị trí trong quá trình lưu trú ngoài không gian. Những thay đổi này phần lớn sẽ trở lại bình thường trong vòng sáu tháng sau khi các phi hành gia trở về Trái đất.
Vụ sơ tán y tế đầu tiên trong lịch sử ISS cho thấy dù công nghệ không gian đã tiến rất xa, sức khỏe con người vẫn là thách thức lớn nhất đối với các sứ mệnh dài ngày ngoài Trái đất.
