AI có thể tạo ra các loại virus hoàn toàn mới, bao gồm cả những loại virus gây nên đại dịch cho nhân loại (Ảnh minh họa: AI).
AI có thể tạo ra virus mang độc tố
Trong quá trình thử nghiệm, các nhà khoa học đã sử dụng mô hình AI được huấn luyện trên hàng nghìn trình tự di truyền của các loại virus để tạo thành công 16 loại thực khuẩn thể khác nhau trong phòng thí nghiệm.
Thực khuẩn thể là những virus chuyên biệt chỉ lây nhiễm và nhân lên bên trong vi khuẩn. Do vậy, các “tác phẩm” của công trình nghiên cứu này có thể được sử dụng cho mục đích y học, khi AI có thể tạo ra những thực khuẩn thể nhắm đến các loại vi khuẩn kháng kháng sinh, giúp hỗ trợ tốt hơn trong quá trình điều trị bệnh ở người.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cảnh báo rằng kỹ thuật này cũng có thể được sử dụng để tạo ra các loại virus gây bệnh nhằm phục vụ cho chiến tranh sinh học, hoặc vô tình tạo ra một loại virus mới gây nên đại dịch trên toàn cầu.
Cốt lõi của rủi ro nằm ở yếu tố mà các chuyên gia gọi là “né tránh dựa trên chức năng”. Hầu hết các loại thuốc kháng virus và hệ miễn dịch của con người dựa vào mã di truyền đã được tổng hợp của các loại virus để tiêu diệt mầm bệnh.
Tuy nhiên, theo Bruce J. Wittmann, người đứng đầu dự án nghiên cứu của Microsoft Research, AI có thể tạo ra virus mang độc tố với mã di truyền hoàn toàn mới, giúp virus trở nên vô hình với hệ miễn dịch của con người cũng như các loại thuốc kháng virus, từ đó lây nhiễm bệnh nhanh hơn và nhân loại sẽ mất nhiều thời gian hơn để tìm ra thuốc điều trị.
“Chúng ta đã chuyển từ việc yêu cầu AI gợi ý các thay đổi nhỏ ở protein sang việc nó viết ra toàn bộ các bộ gen virus hoàn toàn mới và hoạt động hoàn chỉnh. Sức mạnh sáng tạo của các mô hình này khiến việc dự đoán và phòng ngừa trở nên khó khăn hơn bao giờ hết”, một nhà virus học giấu tên, người không tham gia vào dự án của Microsoft Research, bình luận.
Để đối phó với nguy cơ AI có thể tạo ra các loại virus gây hại cho con người, cộng đồng khoa học đang cùng nhau hợp tác để phát triển cơ chế phòng thủ và chống virus gây bệnh mới.
Các nhà nghiên cứu của Microsoft đang hợp tác với các công ty dược để phát triển cơ chế sàng lọc, nhận diện virus dựa trên cấu trúc và chức năng protein, thay vì chỉ dựa trên mã DNA di truyền như trước đây.
Chưa đến mức phải báo động
Mặc dù AI có thể tạo ra những loại virus hoàn toàn mới, các nhà khoa học cho rằng vẫn còn khoảng cách rất lớn giữa việc tạo virus mới và hình thành nên loại virus gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở con người.
Theo các nhà khoa học, việc tạo nên một loại virus ổn định và có khả năng lây nhiễm cho con người như SARS-CoV-2 là rất phức tạp, đòi hỏi chuyên môn sâu lẫn thời gian, là điều vượt quá khả năng của các mô hình AI.
“Vẫn còn một khoảng cách rất lớn giữa tạo ra bộ gen virus hoàn toàn mới và tạo nên các loại virus có thể lây nhiễm cho con người”, nhóm các nhà nghiên cứu của Microsoft Research bình luận.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cảnh báo rằng nếu các mô hình AI có sự trợ giúp của con người vì mục đích xấu, khoảng cách này sẽ được thu hẹp và điều tồi tệ nhất có thể xảy ra.
Trước thực trạng này, các nhà khoa học đã kêu gọi sự giám sát và quản lý chặt dữ liệu dùng để huấn luyện các mô hình AI để loại trừ nguy cơ sử dụng AI cho mục đích xấu, tạo ra virus gây bệnh nguy hiểm hoặc các loại vũ khí sinh học trong quân đội.
Các mô hình AI đang có tốc độ phát triển đáng kinh ngạc và mang lại nhiều tiềm năng to lớn. Nhiều loại thuốc, phương pháp chẩn đoán và trị bệnh đang được hoàn thiện nhờ sự trợ giúp của AI.
Tuy nhiên, AI cũng hoàn toàn có thể bị lợi dụng cho những mục đích xấu và nếu không giám sát chặt chẽ quá trình phát triển, AI có thể mang lại những tác hại to lớn cho nhân loại.
