Ngành chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến sự cạnh tranh ngày càng rõ nét giữa các công ty trong cuộc đua mở rộng quy mô, gia tăng hiệu quả kinh doanh và giành thị phần môi giới. Bức tranh toàn ngành cho thấy sự phân hóa đáng kể giữa các doanh nghiệp, khi một nhóm công ty dẫn đầu về quy mô tài sản và nguồn vốn, trong khi những cái tên khác nổi bật nhờ khả năng sinh lời hoặc tốc độ mở rộng hoạt động kinh doanh.
Về quy mô hoạt động, TCBS, SSI và VPBankS nằm trong nhóm dẫn đầu về tổng tài sản và vốn chủ sở hữu. TCBS đứng đầu cả ba chỉ tiêu được thống kê, với tổng tài sản khoảng 100.592 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 45.782 tỷ đồng và vốn điều lệ 33.293 tỷ đồng.
SSI lần lượt ghi nhận 96.461 tỷ đồng tổng tài sản, 40.724 tỷ đồng vốn chủ sở hữu và 30.033 tỷ đồng vốn điều lệ. VPBankS - với sự hẫu thuận của ngân hàng mẹ VPBank đang liên tục tăng tốc, thuộc nhóm đầu về tổng tài sản, đạt 88.951 tỷ đồng.
Những số liệu này cho thấy lợi thế về nguồn lực tài chính đang tập trung đáng kể ở một số công ty chứng khoán lớn, tạo nền tảng cho việc phát triển sản phẩm, đầu tư công nghệ và mở rộng hoạt động cho vay ký quỹ.
Ở mảng cho vay margin, TCBS tiếp tục dẫn đầu về dư nợ tại ngày 30/6, đạt 51.643 tỷ đồng, theo sau là SSI với 40.837 tỷ đồng và VPBankS với 37.139 tỷ đồng. VPS, HSC và ACBS cũng nằm trong nhóm có dư nợ lớn.
Trong khi đó, một số công ty có quy mô cho vay nhỏ hơn lại ghi nhận tốc độ tăng trưởng dư nợ nổi bật. OCBS, LPBS và HDS lần lượt đạt mức tăng trưởng khoảng 859%, 404% và 255% trong vòng một năm tính tới cuối quý II. Tuy nhiên, mức tăng cao cần được nhìn nhận trong tương quan với quy mô dư nợ ban đầu, bởi tốc độ tăng trưởng lớn chưa đồng nghĩa với vị thế dẫn đầu về thị phần hay hiệu quả kinh doanh.
Về kết quả kinh doanh, VPBankS dẫn đầu nhóm thống kê về doanh thu hoạt động nửa đầu năm, đạt 6.969 tỷ đồng, tiếp theo là TCBS với 6.528 tỷ đồng và SSI với 6.497 tỷ đồng.
VPS đứng đầu về doanh thu môi giới nửa đầu năm, đạt 1.637 tỷ đồng, cao hơn SSI ở mức 1.068 tỷ đồng.
Trong khi đó, TCBS dẫn đầu về lợi nhuận đã thực hiện, đạt 3.560 tỷ đồng. Sự khác biệt giữa các bảng xếp hạng cho thấy lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở quy mô tài sản mà còn phụ thuộc vào cơ cấu doanh thu, năng lực môi giới và khả năng chuyển hóa hoạt động kinh doanh thành lợi nhuận.
Xét về hiệu quả sinh lời, SmartMind nổi bật với ROE 4 quý gần nhất đạt 38,6% và ROA 37,9%. Kết quả này phần nào đến từ khoản lợi nhuận đột biến trong quý II/2026, giúp các chỉ số sinh lời của doanh nghiệp tăng vọt so với mặt bằng chung toàn ngành. Do đó, mức ROE và ROA cao vượt trội của SmartMind cần được nhìn nhận trong tương quan với kết quả kinh doanh bất thường trong kỳ, thay vì mặc nhiên xem đây là mức hiệu quả có thể duy trì ổn định trong dài hạn.
HDS đạt ROE 23,6% và ROA 14,4%, trong khi VPS ghi nhận ROE 20,4% và ROA 11,2%. Các chỉ số này phản ánh sự khác biệt về hiệu quả sử dụng vốn và tài sản, song cần được xem xét cùng mô hình kinh doanh, quy mô hoạt động và tính nhất quán của dữ liệu trước khi đưa ra kết luận so sánh.
Trên thị trường môi giới, VPS giữ vị thế nổi bật ở cả cổ phiếu niêm yết và UPCoM. Trong 9 tháng đầu năm 2026, VPS chiếm 11,54% thị phần môi giới cổ phiếu và chứng chỉ quỹ trên HOSE, 18,15% trên HNX và 14,24% trên UPCoM.
SSI, TCBS và Vietcap cũng duy trì sự hiện diện đáng kể, dù thứ hạng và tỷ trọng khác nhau giữa các sàn. Đối với thị trường phái sinh, VPS dẫn đầu với 34,21% thị phần, tiếp theo là DNSE với 26,98%; SSI và HSC lần lượt đạt 8,91% và 8,13%.
Nhìn tổng thể, ngành chứng khoán đang hình thành cuộc cạnh tranh đa chiều: doanh nghiệp lớn có lợi thế về nguồn lực tài chính và dư nợ margin, trong khi các công ty khác tạo dấu ấn bằng hiệu quả sinh lời hoặc thị phần chuyên biệt.
Trong giai đoạn tiếp theo, năng lực duy trì tăng trưởng, kiểm soát rủi ro, phát triển công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định vị thế cạnh tranh bền vững của mỗi công ty chứng khoán.
