Cùng góp tiền mua đất, một người đứng tên
Theo trình bày của ông N. (ngụ tỉnh An Giang), cuối năm 2004, trong một chuyến công tác tại huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (nay là đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang), ông quen biết một người đàn ông có thửa đất gần 1.000m2 muốn chuyển nhượng với giá 100 triệu đồng. Ông N. đồng ý mua thửa đất này.
Thay vì đứng tên trực tiếp, ông N. rủ vợ chồng ông S. (ông S. là em vợ của ông N.) cùng hùn tiền mua đất. Theo thỏa thuận, vợ chồng ông N. góp 60,3 triệu đồng (tương đương 60,3%), vợ chồng ông S. góp 39,7 triệu đồng (39,7%).
Do điều kiện đi lại khó khăn và tin tưởng vào mối quan hệ gia đình, ông N. để ông S. đại diện đứng tên nhận chuyển nhượng và thực hiện các thủ tục pháp lý.
Cuối năm 2005, thửa đất được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) đứng tên ông S. Đến năm 2019, giấy chứng nhận này được cấp đổi và vẫn do ông S. đứng tên chủ sử dụng.
Trong quá trình sử dụng đất, do đất trũng, thường xuyên bị ngập nước, ông N. đã bỏ tiền thuê san lấp mặt bằng toàn bộ thửa đất, xây dựng hàng rào và thực hiện các thủ tục đo đạc, cấp đổi sổ đỏ.
Tổng chi phí theo ông N. trình bày lên đến hàng trăm triệu đồng, trong đó riêng chi phí san lấp được chứng minh bằng hợp đồng và sao kê ngân hàng là 249 triệu đồng.
Sau đó, vợ chồng ông N. yêu cầu ông S. tách thửa để nhận phần diện tích tương ứng với tỷ lệ góp vốn. Tuy nhiên, ông S. không đồng ý, cho rằng toàn bộ thửa đất là tài sản riêng của mình do đã đứng tên trên sổ đỏ từ đầu và không thừa nhận nghĩa vụ hoàn trả chi phí san lấp.
Đến tháng 8/2022, vợ chồng ông N. khởi kiện, yêu cầu Tòa án công nhận quyền sử dụng đất là tài sản chung, chia đất theo tỷ lệ góp vốn, đồng thời buộc vợ chồng ông S. hoàn trả chi phí cải tạo đất.
Buộc hoàn trả gần 100 triệu đồng chi phí san lấp
Ông N. cho rằng việc hùn tiền mua đất là có thật, được chứng minh bằng quá trình quản lý, đầu tư và sự thừa nhận ban đầu của các bên.
Trong khi đó, ông S. khẳng định vợ chồng ông đã tự bỏ toàn bộ 100 triệu đồng mua đất từ năm 1999, chỉ nhờ con ông N. đứng ra làm thủ tục pháp lý hộ. Việc san lấp, theo ông S., là do ông N. tự ý thực hiện, không có sự đồng ý của ông nên không phát sinh nghĩa vụ thanh toán.
Tại bản án sơ thẩm ngày 6/9/2024, TAND TP. Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (nay là TAND khu vực 2 - An Giang) công nhận thửa đất gần 1.000m2 là tài sản chung của hai cặp vợ chồng; chia cho vợ chồng ông N. 60% diện tích (557,6m2) và vợ chồng ông S. 40% diện tích (371,7m2). Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu buộc hoàn trả chi phí san lấp của ông N.
Không đồng ý với phán quyết này, ông N. kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông N. rút một phần yêu cầu liên quan đến chi phí làm hàng rào và thủ tục hành chính, chỉ yêu cầu ông S. hoàn trả chi phí san lấp tương ứng 40% phần diện tích đất được hưởng.
Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định việc san lấp mặt bằng đã được thực hiện trên toàn bộ thửa đất chung từ năm 2019, có hợp đồng thi công và chứng từ chuyển khoản rõ ràng.
Dù không có văn bản thể hiện sự đồng ý của ông S., nhưng trên thực tế ông này không phản đối, đồng thời vẫn được hưởng giá trị gia tăng từ phần đất đã được san lấp.
Trên cơ sở đó, tại bản án phúc thẩm ngày 25/1/2025, TAND tỉnh Kiên Giang (nay là TAND tỉnh An Giang) chấp nhận kháng cáo, buộc vợ chồng ông S. hoàn trả cho ông N. số tiền 99,6 triệu đồng, tương ứng 40% chi phí san lấp.
