Con số này được Bộ Y tế công bố với ước tính tỷ lệ vô sinh 7,7% ở các cặp vợ chồng trẻ, tương đương 700.000-1 triệu đôi, dựa trên nghiên cứu hơn 14.000 đôi trong độ tuổi sinh sản (15-49 tuổi) tại 8 tỉnh thành nhiều năm qua. Trước đó chưa có nghiên cứu nào tại Việt Nam về tỷ lệ vô sinh hiếm muộn trong cộng đồng. Tuy nhiên, các bác sĩ ghi nhận thực tế tại bệnh viện cho thấy ngày càng nhiều cặp vợ chồng đến điều trị vô sinh hiếm muộn thể hiện xu hướng tăng và trẻ hóa.
ThS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, cho rằng tỷ lệ vô sinh hiếm muộn ở Việt Nam cao và góp phần tác động đến mức sinh chung cả nước.
"Tỷ lệ vô sinh hiếm muộn ở Việt Nam cao trong khi mức sinh đang có xu hướng giảm thấp dẫn tới nhiều hệ lụy như suy giảm dân số, thiếu lao động đặc biệt là lao động trẻ, già hóa dân số và tăng gánh nặng an sinh xã hội", bà Hiền nói tại lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa bệnh viện với hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu, cùng Merck Healthcare Việt Nam, chiều 14/1 ở Hà Nội.
Năm 2025, mức sinh chung tại Việt Nam là 1,93 con/phụ nữ tuổi sinh sản, trong khi mức sinh thay thế cần phải 2,1 con/phụ nữ. Chỉ 3/34 tỉnh thành có mức sinh cao, 13 tỉnh mức sinh dưới mức sinh thay thế. 5 tỉnh thành mức sinh thấp nhất cả nước là TP HCM, Tây Ninh, Cần Thơ, Cà Mau và Vĩnh Long, với tỷ lệ 1,43-1,6 con/phụ nữ.
Ths.BS Lê Thị Thu Hiền tư vấn cho bệnh nhân. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá vô sinh hiếm muộn là căn bệnh nguy hiểm thứ ba ở thế kỷ 21, sau ung thư và bệnh tim mạch. Báo cáo năm 2023 của WHO cho thấy khoảng 17,5% dân số trưởng thành trên thế giới, tương đương cứ 6 người thì gần một từng trải qua tình trạng vô sinh. Tỷ lệ vô sinh suốt đời là 17,8% ở các quốc gia thu nhập cao, 16,5% ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình.
Việt Nam được xem là một trong những nước có tỷ lệ vô sinh cao trên thế giới. Trong đó, theo Bộ Y tế, nguyên nhân vô sinh do nữ khoảng 40%, nam 40%, do cả hai vợ chồng 10% và trường hợp không rõ nguyên nhân chiếm 10%.
Nguyên nhân vô sinh thường gặp ở nữ là tắc hai vòi tử cung, hội chứng buồng trứng đa nang, lạc nội mạc tử cung. Bệnh nhân không rụng trứng do bẩm sinh, tuổi cao, hậu quả của phẫu thuật hoặc điều trị hóa chất. Đời sống gặp áp lực, căng thẳng, bất thường đường sinh dục... gây rối loạn quá trình rụng trứng.
Nam giới vô sinh thường không có tinh trùng do suy tinh hoàn, xuất tinh ngược hoặc tắc nghẽn hệ thống dẫn tinh. Người có tinh trùng yếu, ít, bất thường do bẩm sinh về gene, hệ quả của bệnh quai bị, viêm tinh hoàn. Thói quen uống rượu hút thuốc cũng ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng.
Để giải quyết thực trạng trên, Việt Nam đã thực hiện nhiều chính sách cởi mở như phụ nữ độc thân có quyền tiếp cận kỹ thuật hỗ trợ sinh sản bao gồm đông lạnh trứng, thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) nếu có nhu cầu và nguyện vọng. Ngoài ra, các chính sách khuyến sinh như cải thiện chế độ cho người lao động nghỉ thai sản, nuôi con nhỏ. Đặc biệt là nhiều chính sách liên quan đến cung cấp hỗ trợ y tế cho các cặp vợ chồng hiếm muộn và vô sinh.
Thực tế cho thấy tình trạng vô sinh hiếm muộn đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Trong khi đó, những rào cản về tài chính, tâm lý, quỹ thời gian và sự e ngại khiến nhiều cặp vợ chồng chậm trễ thăm khám, bỏ lỡ giai đoạn can thiệp hiệu quả. Vì vậy, theo bà Hiền, cần kết nối hiệu quả các nguồn lực y tế, giải quyết những bài toán cấp thiết về việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, cải thiện tình trạng vô sinh hiếm muộn trong cộng đồng.
Tại sự kiện, các bên công bố những trụ cột hợp tác chiến lược. Cụ thể, ba đơn vị sẽ phối hợp tổ chức nhiều chương trình giáo dục nâng tầm nhận thức cộng đồng về sức khỏe sinh sản, phòng và điều trị vô sinh hiếm muộn, góp phần thúc đẩy lối sống chủ động và lành mạnh hơn.
