Đỉnh cao lãnh đạo: CEO không cần lúc nào cũng có mặt, mà phải giúp đội ngũ tỏa sáng khi họ vắng mặt

Để người sáng lập không thành "nút thắt cổ chai" của chính doanh nghiệp

Ở giai đoạn khởi nghiệp, người sáng lập thường là "linh hồn" của doanh nghiệp – người nghĩ, người làm, người chốt mọi quyết định. Nhưng khi công ty tăng trưởng, quy mô nhân sự vượt vài trăm người, doanh thu đạt trăm tỷ, chính cách điều hành "ôm đồm" ấy lại trở thành rào cản lớn nhất.

Một doanh nhân từng chia sẻ: "Lúc khởi nghiệp tôi làm tất cả, từ chọn logo đến duyệt hợp đồng. Nhưng khi công ty có 300 người, tôi nhận ra mọi việc đều phải thông qua mình – và tôi chính là lý do khiến doanh nghiệp chậm lại."

Không ít doanh nghiệp Việt Nam mắc kẹt trong trạng thái tương tự. Người sáng lập không dám trao quyền vì sợ mất kiểm soát, sợ nhân sự làm sai, sợ "người khác không hiểu công ty bằng mình". Nhưng chính sự sợ hãi ấy khiến tổ chức ngừng học hỏi, nhân viên không dám tự quyết, mọi ý tưởng mới đều phải "chờ sếp duyệt".

Hệ quả là, trong khi thị trường thay đổi từng quý, doanh nghiệp lại phản ứng chậm như một cỗ máy cũ.

Bài học từ thế giới: "Nghệ thuật buông tay" từ các CEO đình đám

Tập đoàn Apple từng sụp đổ vào cuối thập niên 1980 khi Steve Jobs cố gắng kiểm soát mọi khâu sáng tạo. Chỉ khi rời công ty, rồi quay trở lại với vai trò định hướng chiến lược, ông mới thực sự đưa Apple trở thành gã khổng lồ công nghệ.

Tương tự, Bill Gates rời ghế CEO Microsoft năm 2000, trao quyền cho Steve Ballmer để tập trung vào tầm nhìn dài hạn. Jeff Bezos của Amazon cũng đã rút lui khỏi vị trí điều hành, nhường chỗ cho Andy Jassy – người có nền tảng vận hành vững chắc và hiểu sâu mảng đám mây.

Ở các tập đoàn này, "trao quyền" không đồng nghĩa với "mất quyền". Người sáng lập chuyển từ vị trí điều hành sang vai trò kiến tạo văn hóa, tư duy chiến lược và giữ tinh thần sáng tạo cho tổ chức. Họ không biến công ty thành "phiên bản của bản thân", mà để nó tự trưởng thành.

Đó là "nghệ thuật buông tay" – không phải rút lui, mà là lùi một bước để nhìn xa hơn.

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp gia đình đang đứng trước ngưỡng cửa chuyển giao thế hệ. Không ít trường hợp "cha truyền con nối" thất bại, vì người sáng lập vẫn muốn can thiệp sâu, trong khi thế hệ trẻ có tư duy mới về công nghệ, ESG, toàn cầu hóa.

Theo khảo sát của PwC, chỉ khoảng 25% doanh nghiệp Việt có kế hoạch kế nhiệm rõ ràng cho vị trí lãnh đạo cấp cao. Điều này khiến khi người sáng lập rút lui – dù vì tuổi tác hay khủng hoảng – tổ chức lập tức rơi vào khoảng trống quyền lực.

Trong khi đó, các doanh nghiệp FDI hoặc các tập đoàn niêm yết thành công tại Việt Nam lại có cấu trúc quản trị chuyên nghiệp: CEO là người được thuê, có KPI rõ ràng, và hoạt động dưới sự giám sát của HĐQT. Điều này giúp họ linh hoạt hơn, giảm rủi ro phụ thuộc vào "một cá nhân".

Một chuyên gia quản trị nhận xét: "Văn hóa doanh nghiệp Việt vẫn gắn chặt với hình ảnh 'ông chủ' – người quyết tất cả. Nhưng ở thời đại mới, mô hình thành công là 'người dẫn dắt hệ thống', chứ không phải 'người kiểm soát con người'."

Trao quyền không phải buông bỏ – mà là tái cấu trúc vai trò lãnh đạo

Trao quyền hiệu quả đòi hỏi ba điều kiện: hệ thống quản trị minh bạch, đội ngũ kế thừa có năng lực, và niềm tin nội bộ. Khi thiếu một trong ba, việc "buông tay" sẽ biến thành "buông xuôi".

Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững cần xây dựng tầng lãnh đạo trung gian – những người có thể quyết định nhanh, chịu trách nhiệm rõ ràng. Song song, CEO cần chuyển trọng tâm từ "điều hành chi tiết" sang "định hướng chiến lược", tập trung vào những câu hỏi lớn: doanh nghiệp sẽ đi đâu, khác biệt ở đâu, và làm sao để tồn tại 10 năm nữa.

Văn hóa trao quyền không chỉ giúp doanh nghiệp linh hoạt, mà còn giúp nhà sáng lập có thời gian "tái tạo năng lượng" – dành cho sáng tạo, cho xã hội, cho gia đình. Nhiều CEO Việt thế hệ mới bắt đầu nhận ra điều đó: họ không cần trở thành "người hùng gánh vác tất cả", mà là người xây được hệ thống tự vận hành.

Một doanh nghiệp trưởng thành khi người đứng đầu không còn là trung tâm của mọi quyết định, mà là người kiến tạo môi trường để người khác tỏa sáng. Như câu nói nổi tiếng của Jack Welch – cựu CEO General Electric: "Khi bạn rời ghế CEO mà công ty vẫn phát triển, đó mới là thành công thật sự." Trong hành trình quản trị, "nghệ thuật buông tay" không phải là mất quyền lực – mà là đạt đến cấp độ lãnh đạo cao nhất: biết khi nào nên lùi để tổ chức tiến về phía trước.