Đề xuất được đưa ra trong dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I: 2026-2030).
Theo số liệu của Cục Thống kê năm 2024, hiện cả nước có 10 tỉnh có mức sinh thấp hơn mức sinh cả nước. Tại khu vực phía Bắc, Hà Nội là địa phương duy nhất "góp mặt" trong danh sách.
Năm 2024, mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh sản ở Hà Nội chỉ sinh 1,86 con, dưới mức sinh thay thế, mức thấp nhất trong lịch sử thống kê dân số tại đây. 6 tháng đầu năm 2026, số trẻ sinh ra tại Thủ đô tiếp tục giảm, cụ thể là có hơn 37.600 trẻ chào đời, giảm gần 2.900 trẻ so với cùng kỳ năm trước, theo Chi cục Dân số, Trẻ em và Phòng, chống tệ nạn xã hội Hà Nội.
9 địa phương còn lại gồm: Khánh Hòa (1,82 con/phụ nữ), Đồng Nai (1,79 con/phụ nữ), An Giang (1,74 con/phụ nữ), Đồng Tháp (1,71 con/phụ nữ), Vĩnh Long (1,6 con/phụ nữ), Cà Mau (1,58 con/phụ nữ), TP Cần Thơ (1,55 con/phụ nữ), Tây Ninh (1,52 con/phụ nữ) và TPHCM (1,43 con/phụ nữ).
Bộ Y tế nhận định tình trạng mức sinh Việt Nam giảm thấp dưới mức sinh thay thế và có xu hướng tiếp tục giảm. Từ mức 2,11 con/phụ nữ năm 2021, đến năm 2024 xuống mức kỷ lục là 1,91 con, sau đó tăng nhẹ lên 1,93 con vào năm 2025. Dữ liệu từ 34 tỉnh/thành phố cho thấy 6 tháng đầu năm 2026, con số này ước tính tăng lên 1,96 con/phụ nữ.
Mức sinh tại Việt Nam từ năm 2021 đến nay. Đồ hoạ: Võ Thu
Cục Dân số dự báo khó bảo đảm mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030. Trong khi đó, mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy, như: Thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư.
Dự thảo của Bộ Y tế đề xuất tổ chức phát động phong trào khuyến khích các cặp vợ chồng, cá nhân sinh đủ hai con. Theo đó, cấp Trung ương sẽ phát động phong trào và biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến trong thực hiện phong trào trên toàn quốc vào năm 2027 và năm 2029.
Ở cấp tỉnh, thành phố, hoạt động này được tổ chức hằng năm, bên cạnh việc tổ chức các hoạt động tuyên truyền, tọa đàm, đối thoại chính sách, hội thi, liên hoan và các hình thức truyền thông phù hợp nhằm nâng cao nhận thức về lợi ích của việc sinh đủ hai con và trách nhiệm của gia đình trong việc duy trì mức sinh thay thế...
Cục Dân số mới đây cho biết để ứng phó với mức sinh thấp, 5 địa phương đã ban hành chính sách khen thưởng, hỗ trợ nhằm khuyến khích sinh đủ hai con và duy trì mức sinh thay thế. Cụ thể, TPHCM hỗ trợ một lần 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Hải Phòng hỗ trợ 3 triệu đồng; Tây Ninh hỗ trợ 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp hỗ trợ 1 triệu đồng.
Đối với tập thể, một số địa phương còn áp dụng chính sách khen thưởng cho xã, phường đạt và vượt tỉ lệ 60% số cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ sinh đủ hai con trong 3 năm hoặc 5 năm liên tục. Nơi thưởng cao nhất là Tây Ninh (200-300 triệu đồng), TPHCM thưởng từ 30-60 triệu đồng, Đồng Tháp từ 30-50 triệu đồng, Đồng Nai từ 20-40 triệu đồng.
