Chiều 1/12, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai. Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm nhất là trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội khi chủ đầu tư đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất, sau đó HĐND cấp tỉnh sẽ thu hồi phần còn lại để giao cho họ.
Ông Trần Văn Tiến, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng quy định này rất khó khả thi bởi phải đáp ứng đồng thời cả hai điều kiện về diện tích và chủ sở hữu đất. Theo ông, cơ quan soạn thảo cần làm rõ tại sao lại đặt ra tỷ lệ đồng thuận là 75%, thay vì một mức khác như 60%. "Cần khảo sát, đánh giá xem còn bao nhiêu dự án đạt được cả hai tiêu chí hay chỉ đạt được một trong hai", đại biểu nêu.
Đại biểu Trần Văn Tiến phát biểu tại phiên thảo luận chiều 1/12. Ảnh: Media Quốc hội
Phó trưởng đoàn Đại biểu tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai đánh giá trường hợp được bổ sung tại dự thảo là giải pháp cho những điểm nghẽn trong nhiều năm qua, tránh tình trạng cả dự án phải dừng vì người dân không đồng ý. Tuy nhiên, ông Mai cũng lưu ý cần làm rõ cơ sở khoa học của tỷ lệ đồng thuận 75% nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích khi áp dụng. Ông cho rằng nếu cơ quan soạn thảo cung cấp số liệu thống kê về số lượng các dự án bị tắc do thỏa thuận, hay tỷ lệ phổ biến mà nhà đầu tư đàm phán được sẽ thuyết phục hơn.
Tương tự, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Ủy viên kiêm nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng ban soạn thảo cần xác định tỷ lệ đồng thuận 75% sẽ áp dụng cho các dự án thế nào để đảm bảo ổn định xã hội, an ninh trật tự tại địa phương, nhất là sự đồng thuận của người dân. Bởi theo bà, các dự án sẽ khác nhau về diện tích, quy mô. Đại biểu đoàn Gia Lai cũng đánh giá tỷ lệ 25% còn lại tiềm ẩn những vấn đề gây bất ổn xã hội, khiếu nại, khiếu kiện hành chính.
Ông Hà Sỹ Đồng, nguyên quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đề nghị Quốc hội cân nhắc tỷ lệ 75% hoặc chỉ áp dụng nó với những dự án trọng điểm quốc gia, hạ tầng chiến lược, dự án đã bồi thường kéo dài nhiều năm không xong, thay vì sử dụng đại trà. Để tăng độ an toàn pháp lý, sức thuyết phục, ông Đồng góp ý có thể tăng tỷ lệ đồng thuận lên 80-85% để tăng độ an toàn pháp lý, sức thuyết phục.
Đại biểu cho rằng điều quan trọng trong vấn đề này không phải tỷ lệ, mà nằm ở cơ chế xác định giá bồi thường, cơ chế đối thoại, tái định cư, giám sát độc lập. Vì vậy, ông đề xuất phải có hội đồng thương lượng độc lập, mời tổ chức định giá đất uy tín, công khai minh bạch toàn bộ hồ sơ. Qua đó, người dân có thể thấy chính sách không phải ép buộc, mà là cùng thỏa thuận trên nền công bằng.
"Một chính sách đất đai sẽ chỉ có giá trị khi người dân thấy mình được tôn trọng, quyền lợi được bảo đảm trước khi Nhà nước thu lại đất cho mục tiêu phát triển", ông Hà Sỹ Đồng cho hay.
Đại biểu Hà Sỹ Đồng phát biểu tại phiên thảo luận chiều 1/12. Ảnh: Media Quốc hội
Tại dự thảo mới nhất trình Quốc hội hôm 30/11, Chính phủ đã bổ sung 2 phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với trường hợp khi đạt tỷ lệ đồng thuận 75%, HĐND cấp tỉnh sẽ thu hồi phần còn lại.
Nhiều đại biểu đều ủng hộ phương án thứ hai là nếu giá đất trung bình đã thỏa thuận cao hơn mức bồi thường theo phương án của Nhà nước, phần chênh lệch này sẽ do nhà đầu tư trả thêm. Số tiền chênh lệch này được tính vào chi phí đầu tư của dự án.
Phó đoàn đại biểu TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng phương án này có sự hài hòa hơn giữa lợi ích của Nhà nước, người có đất bị thu hồi và chủ đầu tư. Vì vậy, nó sẽ giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện. Tương tự, Phó đoàn đại biểu Khánh Hòa Đàng Thị Mỹ Hương cũng nhận xét phương án hai phần nào hạn chế về giá bồi thường thấp hơn so với giá thị trường, gây thiệt hại cho người có đất bị thu hồi.
Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng giải trình chiều 1/12. Ảnh: Media Quốc hội
Giải trình sau đó, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết Luật Đất đai 2024 đã quy định 31 trường hợp Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, theo ông, để đáp ứng mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế hai con số, dự thảo cần bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất gồm các dự án trong khu thương mại tự do, tài chính quốc tế; thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán dự án theo hợp đồng; thu hồi đất với phần diện tích còn lại sau khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và 75% chủ sở hữu.
Với các góp ý về tỷ lệ 75%, Bộ trưởng nói rằng cơ quan soạn thảo xác định đây là trường hợp đặc biệt cần phải được cân nhắc đánh giá kỹ trên các khía cạnh về kinh tế - xã hội, an ninh trật tự và bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của người dân. Theo ông Thắng, dự thảo nghị quyết đã quy định HĐND cấp tỉnh có trách nhiệm xem xét, quyết định việc thu hồi phần diện tích còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và với trên 75% số lượng người sử dụng đất.
Với phương án bồi thường, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ sẽ phối hợp với cả cơ quan thẩm tra nghiên cứu để lựa chọn phương án và báo cáo với Quốc hội.
Dự kiến, Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai vào 11/12.
