Hồ sơ hộ tịch ghi hai anh em sinh cùng ngày 16/10/1983. Năm 2001, người em thi đỗ Đại học Tương Đàm, người anh trượt. Cả nhà họp lại và quyết định để anh mượn danh tính của em, dùng đúng tấm giấy báo trúng tuyển đó bước vào giảng đường thay em.
Hai mươi năm sau, chính người em là người cầm bút viết đơn xóa sạch toàn bộ sự nghiệp học thuật của anh mình.
Từ tấm bằng "vay mượn", một sự nghiệp học thuật lừng lẫy được dựng lên suốt gần hai mươi năm
Dùng danh tính em trai, người anh học hết đại học rồi thạc sĩ tại Tương Đàm, sau đó thi đỗ tiến sĩ tại Đại học Nam Khai, rồi làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Bắc Kinh. Nhờ chính sách thu hút nhân tài dành cho người có bằng sau tiến sĩ, anh có được hộ khẩu Bắc Kinh, thứ vốn cực kỳ khó xin và có giá trị lớn ở Trung Quốc.
Suốt gần hai thập kỷ, không ai phát hiện ra một cuộc đời học thuật hoàn chỉnh đang được xây trên danh tính của người khác. Đây cũng là lời nhắc đầu tiên cho bất kỳ người đàn ông nào đang cân nhắc một lối tắt: nền móng càng vững chãi trông thấy, càng dễ khiến người ta quên rằng nó đang đứng trên một điều kiện duy nhất, sự im lặng tự nguyện của một người khác.
Năm 2012, vì chưa có hộ khẩu Bắc Kinh nên không đủ điều kiện đứng tên mua nhà, người anh bàn với em để mượn danh tính em mua một căn hộ. Tiền đặt cọc ban đầu do chính mẹ hai người chi trả.
Nhiều năm sau, khi người anh đã lập gia đình riêng, áp lực trả góp nhà ngày càng lớn. Anh muốn sang tên căn nhà về mình nhưng em không đồng ý. Năm 2017, anh khởi kiện em ra tòa để đòi sang tên, và tòa sơ thẩm tuyên anh thắng kiện.
Cú lật kèo: người em rút con bài cuối cùng
Thua vụ nhà, người em phẫn nộ vì cảm thấy anh trai vô ơn, liền gửi đơn tố cáo lên chính Đại học Tương Đàm, tố cáo anh trai từng mượn danh tính mình để thi đại học năm 2001.
Đầu năm 2018, hai anh em từng đạt thỏa thuận riêng: anh đồng ý bồi thường em 3,6 triệu tệ, chuyển ngay 1,6 triệu tệ, phần còn lại 2 triệu tệ viết giấy nợ. Đổi lại, người em rút đơn kiện vụ nhà và viết bản tường trình gửi trường thừa nhận lời tố cáo trước đó là sai sự thật.
Nhưng khoản 2 triệu tệ còn lại không được trả đúng hẹn. Người em nổi giận lần nữa, vừa kiện đòi nợ vừa gửi lại chính xác nội dung tố cáo cũ lên trường. Một thỏa thuận riêng, không có gì ràng buộc ngoài lời hứa miệng và một tờ giấy nợ, đã sụp đổ chỉ vì một khoản thanh toán trễ hạn, kéo theo cả hai phía trở lại đúng điểm xuất phát của cuộc chiến.
Hiệu ứng domino xóa sạch sự nghiệp lừng lẫy
Lần này trường vào cuộc thật sự. Năm 2018, Đại học Tương Đàm chính thức hủy bằng đại học của người anh. Ngay sau đó, bằng thạc sĩ và tiến sĩ ở các trường khác cũng lần lượt bị hủy theo. Hộ khẩu Bắc Kinh có được nhờ chính sách nhân tài cũng bị cơ quan công an thu hồi.
Người anh kiện ngược lại suốt bảy năm liền. Tháng 8/2025, Tòa án Nhân dân Cấp cao tỉnh Hồ Nam ra phán quyết có lợi cho anh, với lý do chứng cứ chính chưa đủ và vi phạm trình tự pháp lý, hủy quyết định của trường lẫn hai bản án trước đó, yêu cầu trường xét lại từ đầu.
Nhưng tháng 11/2025, trường vẫn giữ nguyên quyết định hủy bằng với đúng lý do cũ. Anh tiếp tục kiện, tòa đã thụ lý nhưng chưa xử.
Còn vụ nhà, tòa phúc thẩm công nhận thỏa thuận mượn danh mua nhà là có hiệu lực, nhưng vì hộ khẩu Bắc Kinh của anh đã bị hủy, điều kiện tiên quyết để sang tên không còn tồn tại, nên tòa bác luôn yêu cầu sang tên của anh.
Kết cục cuối cùng: bằng cấp mất, hộ khẩu mất, và căn nhà cũng chẳng lấy được. Cái giá của lối tắt năm 2001 không hiện ra ngay lập tức mà âm ỉ suốt hai mươi năm, rồi chờ đúng lúc gia đình rạn nứt mới bộc phát toàn bộ cùng một lúc.
Ai thắng trong cuộc chiến này?
Nhìn lại toàn bộ gần một thập kỷ giằng co, cả hai đều trắng tay theo cách riêng của mình. Người anh mất bằng cấp, mất hộ khẩu, mất luôn căn nhà từng theo đuổi. Người em tuy giữ được phần thắng lý về mặt pháp lý, nhưng cũng đánh mất vĩnh viễn người anh em ruột thịt duy nhất của mình.
Mức độ rạn nứt sâu tới đâu, một chi tiết trong lần trả lời phỏng vấn báo chí gần đây nói lên khá nhiều. Người em không thừa nhận hai người là song sinh, khăng khăng nói mình kém anh trai một tuổi, dù hồ sơ hộ tịch ghi cùng một ngày sinh. Người anh thì vẫn một mực khẳng định cả hai sinh cùng ngày. Rất khó để biết đây là một bất đồng thật về giấy tờ gốc hay chỉ là cách người em chọn để tuyên bố sự đoạn tuyệt tình cảm bằng lời nói, nhưng dù theo cách hiểu nào, nó cũng cho thấy hai anh em từng lớn lên chung một mái nhà giờ không còn muốn thống nhất cả những điều cơ bản nhất về mối quan hệ của chính mình.
Tiền bạc trong câu chuyện này còn có thể tính toán, thương lượng, thậm chí thỏa thuận lại như hai người từng làm hồi đầu 2018. Nhưng một khi tình thân đã rạn tới mức người này sẵn sàng dùng chính bí mật lớn nhất của người kia làm vũ khí, thì dù tòa án phán quyết ra sao, thứ mất đi vẫn không bao giờ lấy lại được.
Một câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ mà nhiều người quan sát vụ việc đặt ra: cha mẹ hai người, chính là những người quyết định cho các con mượn danh nhau từ hai mươi năm trước và cũng là người bỏ tiền đặt cọc cho căn nhà gây tranh chấp, đã cảm thấy thế nào khi chứng kiến hai đứa con ruột đấu nhau tới cùng suốt gần mười năm trời.
